Gastritis နှင့် GERD သည် အဓိကကွာခြားချက်များကို နားလည်ခြင်း
- Gastritis ဆိုသည်မှာ အူဝမ်းအောက်ပိုင်း ဝမ်းဗိုက်အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာမှာ ရောင်ရမ်းဖူပွ ဖြစ်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
- GERD ဆိုသည်မှာ အစာအိမ်အောက်ပိုင်းမှ အက်ဆစ်ရည်များ ပြန်လည်ကြောသလမ်းသို့ ကျော်လွန် စီးဆင်းလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေရှည်လည် ခန့်မှန်းရခက်သည့် ဒေသဆိုင်ရာ နှလုံးသားအစာခြေမှုဆိုင်ရာရောဂါ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အကြိမ်ကြိမ် ဝမ်းဗိုက်နာက်ကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် 不အဆင်မပြေမှုတွေ ရှိလျက်နဲ့ သင်မှာ gastritis လား GERD လား မသေချာနိုင်ပါက ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ရောဂါနှစ်မျိုးရဲ့ လက္ခဏာတွေက ဆင်တူနိုင်ပေမယ့် အတက်အကျ ကွဲပြားနေပါတယ်။ GERD က အစာအိမ်အောက်ပိုင်း ဝမ်းကြောပိတ်လိပ်ကြော (lower esophageal sphincter) ကို ထိခိုက်စေသည့် ရေရှည်အစာခြေမှုဆိုင်ရာ သွေးကြောရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး Gastritis က အစာအိမ်အတွင်းထပ်အလွှာရဲ့ ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီရောဂါနှစ်မျိုးအကြား ကွာဟချက်တွေကို သိထားရင် သင့်အတွက် သင့်တော်တဲ့ ဆေးပြုစုမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး လက္ခဏာတွေကို လျှော့ချနိုင်မယ်ဖြစ်လို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ gastritis နဲ့ GERD အကြား အဓိက ကွာခြားချက်တွေကို လေ့လာသည့်အပြင် ရောဂါနှစ်မျိုးလုံးကို ထိရောက်အောင် ပြုစုကုသနိုင်ဖို့ အကြံပြုချက်တွေကိုလည်း ပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် သင့်မှာ အပေါ်ဝမ်းဗိုက်နာကျင်နေတာ ဖြစ်စေ အက်ဆစ်ရည်ပြန်လည်စီးဆင်းလာမှု (acid reflux) ဖြစ်စေ ပါက ဒီအစာအိမ်နှင့် အစာချေမှုပတ်သက်သော ရောဂါအမျိုးအစားတွေကို နားလည်စေရန် ဆက်လက်ဖတ်ရှုပါ။
Gastritis ဆိုတာ ဘာလဲ?
အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာ ရောင်ရမ်းဖူပွ ဖြစ်နေသည့်အခြေအနေကို gastropathy လို့ခေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီရောင်ရမ်းဖူပွ ဖြစ်ရခြင်းဟာ ဘက်တီးရီးယား အန္တရာယ်ပိုးများကူးစက်ခြင်း၊ အရက်ကို အလွန်အကျွံသောက်ဖြစ်ခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောနာကျင်သက်သာဆေး (NSAIDs) တွေကို ရေရှည်သောက်ချေဖြစ်ခြင်း စတဲ့ အရာအလားအလာတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။ အသက်ရှူအားရင်းအရင်း စိတ်ဖိစီးမှု၊ ကိုယ်ခံစနစ်ကို ကိုယ်တိုင်တိုက်ခိုက်သည့် ရောဂါများ (autoimmune diseases)၊ နံရံအစာအိမ်အက်ဆစ်ရည် ပြန်လည်စီးဆင်းခြင်း (bile reflux) စတဲ့ အခြေအနေတွေပါ gastropathy ဖြစ်လာစေနိုင်ပါတယ်။
Gastritis ရဲ့ လက္ခဏာတွေဟာ လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး မတူညီနိုင်ပေမယ့် မကြာခန ဧကန် တွေ့ရတတ်သည့် လက္ခဏာတွေထဲမှာ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း၊ မောနေလာခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အူဖောင်းအိသလို ခံစားရခြင်း၊ အစာပျက်အာဟာရပျက်ခြင်း စသည်တို့ ပါဝင်ပါတယ်။ တခါတရံမှာ Gastritis ကြောင့် အစာအိမ်အတွင်း သွေးယိုစေပြီး သွေးအားနည်းရောဂါ (anemia) ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။
ဆရာဝန်က gastritis ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးဖို့ အစာအိမ်နှင့် အစာကြောင်းအဖြူ အန္တရာယ်မရှိ စကော့ (endoscopy) စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒီစမ်းသပ်မှုက သင့်လည်ချောင်းလမ်းကြောင်းကို လက်လှမ်းမီအရွယ် နူးညံ့လက်ဖြင့်ရွေ့လိုက်တဲ့ တိုတောင်းသော မျက်နှာပြင်တပ်ကင်မရာပါ တိုက်တူးကို ထိုးသွင်းပြီး အစာအိမ်ထဲသို့ ဝင်စေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းက ဆရာဝန်ကို သင့်အစာအိမ်အတွင်းထပ်အလွှာကို မြင်တွေ့နိုင်စေပြီး လိုအပ်ရင် အသားရည်နမူနာ (biopsy) ကိုယူနိုင်ပါတယ်။ Gastritis ကို ကုသရာမှာတော့ အက်ဆစ်ကို လျှော့ချပေးတဲ့ ဆေးဝါးတွေ (proton pump inhibitors – PPIs) နဲ့ အခြားဆေးဝါးတချို့၊ အစားအသောက်ပြောင်းလဲခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချရေး နည်းလမ်းတွေကို ပုံမှန်အသုံးချရပါတယ်။
GERD ဆိုတာ ဘာလဲ?
အစာကြောင်းအောက်ခြေ ပိတ်လိပ်ကြော (lower esophageal sphincter – LES) ကို ထိခိုက်စေသည့် ရေရှည်အစာခြေမှုဆိုင်ရာ ရောဂါကို gastroesophageal reflux disease (GERD) လို့ခေါ်ပါတယ်။ အစာကြောင်းအောက်ခြေမှာ ရှိတဲ့ LES လို့ခေါ်တဲ့ ကြွက်သားက အစာနဲ့ အရည်တွေကို အစာအိမ်ထဲ သွားစေဖို့ ဖွင့်ပေးပြီး ပြီးရင်တော့ အစာအိမ်အက်ဆစ်ရည် အစာကြောင်းနှင့် လည်ချောင်းဘက် ပြန်မစီးအောင် ပိတ်ထားပေးပါတယ်။ GERD ရှိသူတွေမှာတော့ ဒီ LES လုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ကန်တော့တာကြောင့် အစာအိမ်အက်ဆစ်ရည်တွေ ပြန်လည် အစာကြောင်းထဲထွက်လာပြီး နာကျင်ရောင်ရမ်းစေပါတယ်။
GERD ရဲ့ လက္ခဏာတွေက ကိုယ်အဆင်မပြေစေတဲ့ အရာတွေဖြစ်ပြီး နှလုံးပူနာယောင်ခြင်း (heartburn), အစာရည်ပြန်ထွက်လာခြင်း (regurgitation), ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း, အစားဝါးချင်ရဲ့ ခက်ခဲလာခြင်း နဲ့ ရေရှည်ချောင်းဆိုးနေခြင်း စတဲ့ လက္ခဏာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒီလက္ခဏာတွေဟာ ဆီများလှတဲ့ဟင်းအနဲ့ စပ်မှုနဲ့အစာတွေလို သတ်မှတ်ထားတဲ့အစားအစာတွေကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း၊ အိပ်မလိုက်ခင် မကြာခန ကြီးမားသည့် အစာများစားခြင်း စတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ လုပ်ဆောင်နည်းလမ်းတွေကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။
GERD ကို ခွဲခြားသိရှိဖို့ ဆရာဝန်က အစာကြောင်းအစာအိမ်အမြင်အာရုံ စကော့ (endoscopy) သို့မဟုတ် သင့်အစာကြောင်းထဲ ရှိအက်ဆစ်အဆင့်ကို တိုင်းတာတဲ့ pH စမ်းသပ်မှုကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ GERD ကုသရာမှာ ပုံမှန်သုံးတဲ့ ဆေးဝါးတွေကတော့ အစာအိမ်အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချပေးတဲ့ proton pump inhibitors (PPIs) နဲ့ H2 blockers တွေဖြစ်ပြီး ထို့ပြင် အစားအစာ ပြောင်းလဲထိန်းသိမ်းမှုတွေ – လောက်က မလိုအပ်မပြီး အက်ဆစ်လှုပ်ရှားစေမည့် အစားအစာတွေကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်း၊ အိပ်ရာခေါင်းဘက်ကို ကန့်သတ်ထား၍ မြှင့်ထားအိပ်ခြင်း စသည်တို့ပါဝင်ပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD တို့၏ အဓိက ကွာခြားချက်များ
GERD နဲ့ gastritis နှစ်မျိုးလုံးဟာ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း၊ 不အဆင်မပြေမှု စတဲ့ လက္ခဏာတွေကို ဖြစ်စေနိုင်ပေမယ့် အရေးကြီးစွာ ကွဲပြားနေတဲ့ အချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။
GERD က အစာကြောင်းအောက်ခြေ ပိတ်လိပ်ကြောကို ထိခိုက်စေတဲ့ ရေရှည်အစာခြေမှုဆိုင်ရာ ရောဂါဖြစ်ပြီး Gastritis ကတော့ အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် GERD ကို များသောအားဖြင့် လုပ်ဆောင်ချက်မမှန်တဲ့ LES ကြောင့် ဖြစ်လာတာဖြစ်ပြီး gastritis (အကြောင်းကျရာတွင် gastroenteritis လို့လည်း မှားယွင်းဖော်ပြရတတ်သည်) ကိုတော့ ဘက်တီးရီးယားကူးစက်ရောဂါများ၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောနာကျင်သက်သာဆေး (NSAIDs) တွေကို ရေရှည်သောက်ချေခြင်း စတဲ့ အခြေအနေအမျိုးမျိုးကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။
နာကျင်မှု အမျိုးအစားကလည်း ကွဲပြားနေပါတယ်။ Gastritis ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တဲ့ နာကျင်မှုဟာ ပိုပြီး အပေါ်ဝမ်းဗိုက်အပိုင်းမှာ ခံစားရပြီး လောင်လောင်နာတာ သို့မဟုတ် ထားလိမ့်မည်မထင် သွေးကြောနာသလို ဆွဲနာကျင်နေတယ်လို့ ဖော်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ GERD ရဲ့ နာကျင်မှုကတော့ ပိုမို ရင်ဘတ်အပေါင်း သို့မဟုတ် ရင်ခုန်နာကျင်နေသလို ခံစားရပြီး လည်ချောင်းဘက်အထိ လောင်လောင်နာအောင့်အောင့် ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
Gastritis နဲ့ GERD ကို ကုသပုံလည်း သာမန်ကွာခြားပါတယ်။ Proton pump inhibitors နဲ့ အက်ဆစ်လျှော့ချပေးတဲ့ antacids ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးတွေကို ရောဂါနှစ်မျိုးစလုံးမှာ အသုံးပြုနိုင်ပေမယ့် နေ့စဉ်ဘဝ အလေ့အကျင့် ပြင်ဆင်မှုလိုအပ်ချက်တွေကတော့ မတူကြပါဘူး။ GERD ရှိသူတွေက ခောကလတ်၊ ကော်ဖီနဲ့ အက်ဆစ်လှုပ်ရှားစေမယ့် အစားအစာတွေကို ရှောင်ရမယ်၊ ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရမယ်။ Gastritis ရှိသူတွေကတော့ စပ်ဆာတဲ့ဟင်း၊ အက်ဆစ်များတဲ့ အစားအစာတွေလို သီးခြား အစားအစာအချို့ကို ရှောင်ရှားဖို့ လိုအပ်လာတတ်ပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD ၏ လက္ခဏာများ
Gastritis နဲ့ GERD ရဲ့ လက္ခဏာတွေက တခါတရံ မှားယွင်းဖော်ထုတ်ကာလွန် ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ဒုတိယတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကြားမှာ အဓိက ကွာခြားချက်တွေ ရှိနေဆဲပါ။ Gastritis ရဲ့ ပုံမှန်တွေ့ရတတ်တဲ့ လက္ခဏာတွေမှာ အပေါ်ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း၊ မောနေလာခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အစာအိမ်အတွင်း ပြည့်ဝနေတာကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း ပါဝင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် အစာမကြေခြင်း (indigestion), အူဖောင်းခြင်း၊ အစာပျက်အာဟာရပျက်ခြင်း လက္ခဏာတွေကိုလည်း Gastritis ကြောင့် တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာစိတ်ကူး ထောက်ခံချက်ပေါ်မူတည်ပြီး ဒီလက္ခဏာတွေဟာ ပိုအားနည်းလှ အားကောင်းလှ သက်သာနာကျင် အဆင့်အတန်းက မတူညီနိုင်ပါတယ်။
အခြားဖက်က GERD ရဲ့ လက္ခဏာတွေထဲက အဓိကတွေကတော့ အစာရည်ပြန်ထွက်ခြင်း (regurgitation), နှလုံးပူနာခြင်း (heartburn) နဲ့ အက်ဆစ်ရည်ပြန်လည်စီးဆင်းလာခြင်း (acid reflux) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အစာအိမ်အက်ဆစ်ရည် ပြန်လည် အစာကြောင်းထဲသို့ စီးဆင်းလာတဲ့အခါက အက်ဆစ်ရည်ပြန်လည်စီးဆင်းလာမှု ဖြစ်ပြီး ရင်ဘတ်နဲ့ လည်ချောင်းအတွင်း လောင်လောင်နာဖြစ်စေပါတယ်။ ဒီအခြေအနေက ရေရှည်ဖြစ်နိုင်ပြီး အချိန်ကြာကြာ ဆက်လက်ကုသမှု လိုအပ်တတ်ပါတယ်။ အသံပြောင်းရွယ်သွေး (hoarseness), ရေရှည်ချောင်းဆိုးနေခြင်း၊ အစားဝါးချင်ရဲ့ ခက်ခဲခြင်း စသည်တို့ကလည်း GERD ရဲ့ ပိုမိုဖြန့်ဝေသည့် လက္ခဏာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Reflux ဖြစ်စဉ်ရဲ့ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး လက္ခဏာတွေဟာ ပိုနာကျင်စပ်မြစ် တတ်စသာ သက်သာနာကျင်တတ်စသာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အချို့လူတွေမှာ GERD နဲ့ gastritis နှစ်မျိုးလုံး တချိန်တည်းတင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်တဲ့အတွက် ရောဂါနှစ်မျိုးကို ခွဲခြားဖော်ထုတ်ဖို့ ခက်ခဲစေနိုင်ပါတယ်။ ရောဂါနှစ်မျိုးလုံးနဲ့ ဆက်စပ်နိုင်တဲ့ လက္ခဏာတွေ သင့်မှာ တွေ့ရလျှင် သင့်ဆရာဝန်နဲ့ သေချာ ဆွေးနွေးပြီး သေချာသပ်ရပ်တဲ့ ခွဲခြားရောဂါလက်မှတ် (diagnosis) ရယူလုပ်ဆောင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD ဖြစ်လာစေသော အကြောင်းရင်းများ
ရောဂါတိုင်းအတွက် အကြောင်းရင်းက မတူညီပေမယ့် Gastritis နဲ့ GERD နှစ်ခုလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်နွယ်မှုများ အချို့တော့ ကျန်ရှိပါတယ်။ Helicobacter pylori (H. pylori) ဆိုတဲ့ ဘက်တီးရီးယားပိုးက အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာကို ကူးစက်ပြီး ရောင်ရမ်းစေသလို Gastritis ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ပုံမှန်အကြောင်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ စိတ်ဖိစီးမှု၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊ NSAIDs ကို ရေရှည်သောက်ချေခြင်း တို့လည်း Gastritis ဖြစ်စေတဲ့ အခြားအကြောင်းရင်းတွေဖြစ်ပါတယ်။
GERD ကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက်ကတော့ အစာကြောင်းနဲ့ အစာအိမ်ကို ခွဲထားတဲ့ အောက်ပိုင်း ပိတ်လိပ်ကြော LES ဖြစ်ပါတယ်။ LES က သေချာပိတ်မနေရင် အစာအိမ်အက်ဆစ်ရည်တွေ အစာကြောင်းထဲ ပြန်လည်စီးဆင်းလာတတ်ပြီး ရောင်ရမ်းနာကျင်စေတတ်ပါတယ်။ ကိုယ်လေးချိန်အလွန်ရှည်တာ (အကျဲချိန်ဆိုင်ရာ ခန့်မှန်းချက်အရ အသည်းကြီးထူတာ), ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း, ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ဆေးဝါးအချို့ သောက်နေခြင်း တို့ဟာ GERD ဖြစ်ပေါ်နိုင်စေတဲ့ အန္တရာယ်အကြောင်းရင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
အချို့အခြေအနေတွေမှာတော့ အစာအိမ်အနီးထောင့်အိုက်တယ့်ခေါင်း (hiatal hernia) သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံစနစ် ကိုယ်တိုင်တိုက်ခိုက်ရောဂါ (autoimmune disorder) စတဲ့ နောက်ခံ ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ခုကြောင့် Gastritis နဲ့ GERD နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ သင့်လက္ခဏာတွေရဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းကို သိရှိဖို့ နှင့် သင့်အတွက်သင့်လျော်တဲ့ ကုသရေးအစီအစဉ် တစ်ခုကို အတည်ပြုဖို့ ဆရာဝန်က စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD ၏ ခွဲခြားစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသရေး
Gastritis ကို ခွဲခြားသိရှိဖို့ ဆရာဝန်က ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးမှုတစ်ရပ် ထည့်သွင်းပြုလုပ်ပြီး သွေးစမ်းသပ်မှုတွေကို မှာကြားစစ်ဆေးပါလိမ့်မယ်။ ဒီသွေးစမ်းသပ်မှုတွေက သွေးထဲမှာ ရှိနေတာကို သတ်မှတ်နိုင်ဖို့ ဟာ့မုန်း၊ ရောင်ရမ်းမှု သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါလက္ခဏာတွေ ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပေးနိုင်တတ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် အစာကြောင်းအပေါ်ပိုင်း စကော့ (upper endoscopy) လုပ်ခြင်းဖြင့် သင့်အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာကို မျက်မမြင်အထိ ရှုမြင်စစ်ဆေးပေးနိုင်သလို စမ်းသပ်သုံး အသားရည်နမူနာလည်း ယူဆောင်နိုင်ပါတယ်။ Gastritis အတွက် ကုသရေးရွေးချယ်မှုတွေထဲမှာ အက်ဆစ်လျှော့ချပေးတဲ့ ဆေးဝါးတွေ၊ H. pylori ကူးစက်ရောဂါ ရှိနေရင် သက်ဆိုင်ရာ ပိုးသတ်ဆေး (antibiotics) တွေ သောက်ကျွေးခြင်း၊ အရက်နဲ့ စပ်ဆာတဲ့ဟင်းတွေကို လျှော့ချ သို့မဟုတ် ရှောင်ရှားသုံးစွဲသည့် အစားအစာ ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ပါဝင်ပါတယ်။
ဒီအကြား GERD ကို ခွဲခြားဖော်ထုတ်ဖို့လည်း ဆရာဝန်က ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးမှုနဲ့အတူ စကော့ စမ်းသပ်မှု သို့မဟုတ် အစာကြောင်းထဲရှိ အက်ဆစ်အရည်ပမာဏကို တိုင်းတာတဲ့ pH စောင့်ကြည့်စမ်းသပ်မှုတွေကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ GERD အတွက် ကုသရေးရွေးချယ်မှုတွေထဲမှာ ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်း၊ လက်လှမ်းမီအရွယ် အက်ဆစ်လှုပ်ရှားစေမယ့် အစားအစာတွေကို ရှောင်ရှားခြင်း ကဲ့သို့ နေ့စဉ်ဘဝ အလေ့အကျင့် ပြောင်းလဲမှုတွေ၊ အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မူကို လျှော့ချပေးတဲ့ ဆေးဝါးတွေ သောက်ကျွေးခြင်း၊ အလွန်ပြင်းထန်လျှင် ခွဲစိတ်ကုသမှုတွေ လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါတယ်။
အချို့အခါတွေမှာ နေ့စဉ်ဘဝ အလေ့အကျင့် ပြောင်းလဲမှုတွေ ပဲ Gastritis နဲ့ GERD နှစ်ခုလုံးရဲ့ လက္ခဏာတွေကို ထိန်းချုပ်ပေးဖို့ လုံလောက်ရနိုင်ပါတယ်။ ထိပ်သီးအစားများမစားဘဲ အလတ်စားအစားအစာ အကြိမ်များများစားခြင်း၊ အက်ဆစ်လှုပ်ရှားစေမယ့် အစားအစာတွေကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ဆေးလိပ်ကို ပြတ်တောက်စွာ ထွက်သိမ်းခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချဖို့ ကြိုးပမ်းပြုမူခြင်း စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အလက္ခဏာသက်သာဆေးအနေနဲ့ ဆရာဝန်က အရောင်းရရှိလွယ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေ သို့မဟုတ် ကြိုတင်ယူရတဲ့ ဆေးဝါးတွေကို လည်း အကြံပြုနိုင်ပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD ကို ကြိုတင်ကာကွယ်နည်း
Gastritis နဲ့ GERD ကို အမြဲတမ်း လုံးဝ ကာကွယ်မရနိုင်ပေမယ့် ဒီရောဂါတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးနိုင်မယ့် အဆင့်အတန်းအဆင့်များကတော့ ရှိနေပါတယ်။
Gastritis ကို ကာကွယ်ဖို့ အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာကို သာမန်နည်းနဲ့ ထိခိုက်စေမယ့် အစားအစာနဲ့ အချိုရည်တွေ – စပ်ဆာတဲ့ဟင်းတွေ၊ အက်ဆစ်များတဲ့အစားအစာနဲ့ အရက်သောက်စရာတွေကို ရှောင်ရှားပေးရပါတယ်။ အလုံအလောက် လက်ကို မကြာခဏ ဆပ်ပြာနဲ့ လက်ဆေးခြင်း၊ အညစ်အကြေး ပါထိရောက်မိတဲ့ အစားအစာနဲ့ ရေတွေကို ရှောင်ရှားသုံးစွဲခြင်းလို သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုစိုက်ခြင်းဖြင့် H. pylori ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။
GERD ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ကိုယ်အလေးချိန်ကျန်းမာအနေအထားကို ထိန်းသိမ်းထားရပြီး ဆေးလိပ်သောက် hábito ကို လုံးဝပြတ်တောက်ရပါမယ်။ ထို့အပြင် အဆီများအစားအစာ၊ ဝက်ကင်အစာ၊ လက်ဖောင်းဟင်းနဲ့ ထမင်းစပ်ကြော်သောက်စရာတွေ၊ လိမ္မော်နဲ့ သံပုရာလို သီးနှံအချို့၊ ရွှံ့ထွက်ပူလောင်စေမယ့် ရေပြားရည်တွေနဲ့ အကြော်အစားအစာတွေကိုလည်း ရှောင်ရှားသုံးစွဲရပါတယ်။ အိပ်မဝင်ခင် အကြီးစားအစားအစာ မစားဖို့၊ အထူးသဖြင့် အိပ်ချိန်နီးရင် ကြီးမားတဲ့ အစားအစာ မစားဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD အတွက် အိမ်သုံး သဘာဝကုသနည်းများ
Gastritis သို့မဟုတ် GERD ကို လုံးဝသက်သာအောင် သက်ရောက်စေမယ့် အထူးကုသနည်းမရှိတော့ပေမယ့် အိမ်မှာ စမ်းသပ်အသုံးချလို့ရတဲ့ သဘာဝအလုပ်လုပ်နည်းအချို့က လက္ခဏာတွေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး နောက်တဖန် သန်စွမ်းမှုပြန်ရလာရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်ပါတယ်။
Gastritis လက္ခဏာသက်သာဖို့ အရသာသက်သာစေပြီး ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ ခက်မိုမီးလ် လက်ဖက်ရည် (chamomile tea) သောက်ခြင်း၊ မောနေလာနာကျင်မှုနဲ့ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ ချင်းသီး (ginger) ကို စားသုံးခြင်းတို့က အထောက်အကူဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အကြီးစားစားခြင်းကို ရှောင်ပြီး အလတ်စားအစားအစာတော်တော် အကြိမ်များများ စားသုံးတက်ကြွပြီး သင့်အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရောင်ရမ်းစေမယ့် အစားအစာတွေကို ရှောင်ရှားသုံးစွဲပါ။
GERD ရှိသူတွေကတော့ အစာကြောင်းကို သက်သာအေးမြစေတတ်တဲ့ ရွေးချယ်ထားတဲ့ သဘာဝအစာအရည် – aloe vera juice သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အစာကြောင်းအတွင်းထပ်အလွှာကို အလွှမ်းကျယ် လွှမ်းမိုးဖုံးအုပ်ပေးပြီး ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ slippery elm လို သဘာဝအခြေပြု အရာတွေကို သောက်သုံးကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ထပ်ပြီး အကြီးစားချင်းမစားဘဲ အလတ်စားအစာအကြိမ်များများ စားခြင်း၊ သင့်လက္ခဏာတွေကို ပိုမို ပြင်းထန်စေမယ့် အစားအစာနဲ့ အချိုရည်တွေကို ရှောင်ရှားသုံးစွဲဖို့လည်း ကြိုးပမ်းပါ။
အိမ်သုံးသဘာဝကုသနည်းတွေဟာ လူအချို့မှာ ထိရောက်ပြီး လက္ခဏာသက်သာစေတတ်ပေမယ့် လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အနက် များမကြာ ထိရောက်မှု မတူညီနိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် သဘာဝကုသနည်းအချို့က သင်သောက်နေတဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုရှိလာနိုင်သလို ရှိပြီးသား ရောဂါအခြေအနေတွေကို အကျိုးအမလျော့နည်းစေမယ့် အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ ထို့ကြောင့် သစ်လွင်နည်းလမ်းအသစ် တစ်စုံတစ်ရာ သုံးစွဲမည်ဆိုလျှင် ကျန်းမာရေး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် တစ်ယောက်နဲ့ အရင်ဆုံး ပြောပြ ဖမ်းဆီးထားခြင်းက အမြဲတမ်း အကောင်းဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။
Gastritis နှင့် GERD အတွက် အစားအစာ ပြောင်းလဲသုံးစွဲနည်းများ
အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာကို ရောင်ရမ်းစေတတ်သည့် အစားအစာနဲ့ အချိုရည်တွေကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ လက္ခဏာတွေကို ဖြစ်စေတတ်တဲ့ အစားအစာနဲ့ အချိုရည်တွေကို လျှော့ချသုံးစွဲခြင်း အပြင် Gastritis နဲ့ GERD ရဲ့ လက္ခဏာတွေကို လျှော့ချဖို့ အကူအညီဖြစ်စေမယ့် အစာအိမ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲမှုအချို့လည်း ရှိပါတယ်။
Gastritis အတွက်တော့ အောက်ပါအရာတွေ ပါဝင်တဲ့ စုံလင်သောက်စားမှု ပြုပြင်လုပ်ဆောင်ရပါမယ် –
- သစ်သီးများ
- ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ
- အပြည့်အဝအသားအသားသော ဂျုံအစာများ (whole grains)
- ကြက်သား
- ငါး
- ပဲမျိုးစုံ
ထို့အပြင် အောက်ပါအရာတွေကိုလည်း ရှောင်ရှားသုံးစွဲသင့်ပါတယ် –
- ထုတ်လုပ်ပြီးပြီးသား အစားအစာများ (processed foods)
- ချိုရည်အမျိုးအစား ပြင်းထန်စွာ ချိုတဲ့ အချိုနွေး/အေးဖျော်ရည်များ
- အလွန်ချိုပြီး ဆားနှင့် ဆီဓာတ်ကြီးမားလွန်းသော အစားအစာများ
GERD အတွက်လည်း အောက်ပါအစားအစာတွေအများအပြား စားသုံးရပါမယ် –
- သစ်သီးများ
- ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ
- whole grains အစားအစာများ
- ကြက်သား
- ငါး
- ပဲမျိုးစုံ
သင် ရှောင်ရှားသင့်သည့် အရာတွေမှာတော့ –
- စပ်ဆာသော သို့မဟုတ် အက်ဆစ်များသော အစားအစာများ
- ချောကလက်
- ကော်ဖီနဲ့ ကက်ဖိန်းပါအချိုရည်များ
- အလွန်ကြီးမားတဲ့ အစားအစာများနဲ့ အိပ်ချိန်နီးရင် အရမ်းနီးကပ်စွာ စားသုံးလိုက်တဲ့ အစားအစာများ
ဘယ်အချိန်မှာ ဆရာဝန်ကို ပြသသင့်သလဲ
Gastritis နဲ့ GERD ရဲ့ လက္ခဏာတွေကို ထိန်းချုပ်ကြည့်ရှုဖို့ အစားအစာပြောင်းလဲခြင်းနဲ့ အိမ်သုံး သဘာဝကုသနည်းတွေက အထောက်အကူ ဖြစ်ပေမယ့် သင့်လက္ခဏာတွေ ပိုမို ပြင်းထန်လာခြင်း သို့မဟုတ် ကြာရှည် အကျိုးသက်ရောက်နေတယ်လို့ ခံစားရလျှင် ကျန်းမာရေး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် တစ်ဦးဆီ သွားပြသဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ထို့အပြင် အောက်ပါ လက္ခဏာတွေထဲက တစ်ခုခု သို့မဟုတ် လေးခုလုံး ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ဆရာဝန်ကို ချက်ချင်း သွားပြသသင့်ပါတယ် –
- အစာဝါးချင်ရဲ့ ခက်ခဲခြင်း
- အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ သို့မဟုတ် ရေရှည်နေပြတ်မသတ်ရတဲ့ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း
- သွေးပါနေသလို မည်သို့ပင် ငှုူးသောအနက်ရောင် အထဲအဖျားများ (bloody or black stools)
- အသက်ရှူခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း
ဒီလက္ခဏာတွေဟာ အစာအိမ်အနာ (ulcer) သို့မဟုတ် အစာကြောင်းကanser ကဲ့သို့ ပိုမို ပြင်းထန်တဲ့ ရောဂါတစ်ရပ်နှင့် ဆက်စပ်နေတတ်ပါတယ်။ သင့်လက္ခဏာတွေကြောင့် စိတ်ပူမိရင် နောက်ခံထင်မှတ် သတ်မှတ်ချက် ထက် ပိုပြီး သေချာအောင် ဆရာဝန်နဲ့ စိစစ်ပါ။
結論 (သတ်မှတ်ချက်)
Gastritis နဲ့ GERD တို့မှာ လက္ခဏာအချို့ ဆင်တူမှု ရှိပေမယ့် အနက်ရင်းအားဖြင့် ကွဲပြားနေတဲ့ ရောဂါနှစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ GERD က အစာကြောင်းအောက်ပိုင်း ပိတ်လိပ်ကြောကို ထိခိုက်စေတဲ့ ရေရှည်အစာခြေမှုဆိုင်ရာ ရောဂါဖြစ်ပြီး Gastritis ကတော့ အစာအိမ်အတွင်းစာသားအလွှာ ရောင်ရမ်းခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီရောဂါနှစ်မျိုးကြား ကွာခြားချက်တွေကို သိရှိထားဖို့က သင့်ကို သင့်တော်တဲ့ ကုသရေးကို ရရှိစေဖို့ နဲ့ သင့်လက္ခဏာတွေကို လျှော့ချစေဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
သင်နဲ့ သက်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာတွေကြောင့် သင့်ကို GERD သို့မဟုတ် Gastritis ဖြစ်နေတယ်လို့ ထင်ရလျှင် သင့်ဆရာဝန်နဲ့ သေချာ ပြောပြဆွေးနွေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ သူတို့ဟာ သင့်အခြေအနေကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးနိုင်ပြီး သင့်အတွက် သင့်လျော်တဲ့ ကုသရေးလမ်းကြောင်းကို အကြံပြုပေးနိုင်ပါတယ်။ ဆေးဝါးကုသမှုအပြင် အစားအစာပြောင်းလဲခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်း စတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝအလေ့အကျင့် ပြောင်းလဲမှုတွေကလည်း ရောဂါနှစ်မျိုးလုံးကို ထိန်းချုပ်ရန် အထောက်အကူဖြစ်ပါတယ်။ သင့်ဆရာဝန်နဲ့ ပူးပေါင်းပြီး ဒီပြောင်းလဲမှုတွေကို လုပ်ဆောင်သွားခြင်းအားဖြင့် သင့်လက္ခဏာတွေကို သက်သာစေပြီး သင့်အစာခြေမှု ကျန်းမာရေးကိုလည်း ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြန်လည်တချိန် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
ကိုးကားချက်များ
- Gastritis vs. GERD: သိထားရမည့်အချက်များ။ (2023, March 21). Www.medicalnewstoday.com. https://www.medicalnewstoday.com/articles/gastritis-vs-gerd
အားဖြင့် သတိပေးချက်
ဒီဘလော့ဂ်ပေါ်က ကန့်သတ်ထားသည့် အကြောင်းအရာအားလုံး – ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အမြင်အာရုံ၊ ကျန်းမာရေးသိသင့်သိထိုက် အချက်အလက် အားလုံးဟာ သတင်းအချက်အလက် ပေးရန်အတွက်သာ ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘလော့ဂ်ပေါ်ရှိ မည်သည့် အချက်အလက်/စာကြောင်းများမှ မဆို မည်သည့်ရောဂါမျိုးကိုမျှ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန်၊ ကုသရန်၊ ကောင်းမြတ်အောင်လုပ်ဆောင်ပေးရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းမရှိပါ၊ သင့်ကိုယ်ပိုင် ဆရာဝန်/ဆေးဝန်ထံမှ ရရှိနိုင်မည့် ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်အစား ထိုးဖော်ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ Nano Singapore Shop မှ အားလုံးအနေနဲ့ သင်ရဲ့ သီးခြားရောဂါအခြေအနေ သို့မဟုတ် ခွဲခြားရောဂါလက်မှတ်နှင့် သက်ဆိုင်တဲ့ အစားအစာပြောင်းလဲမှု သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးပြောင်းလဲမှုတစ်စုံတစ်ရာ ပြုလုပ်မည်ဆိုလျှင် အရင်ဆုံး ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်အကြံယူဖို့ အားလုံးကို အားပေးလိုပါသည်။
