လူတင်းဟာ ကာရိုတီနွိုက် (carotenoid) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ အစိမ်းရောင်အရွက်ဖျားရေများလို သက်ကြီးရွယ်အိုအနီ၊ အဝါရောင် အပင်တွေထဲမှာ တွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ သဘာဝအရိပ်ရောင် စပျစ်မတ်တစ်မျိုးပါ။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လူတင်းက သက်သတ်လွတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသလို၊ မျက်စိကျန်းမာရေးအတွက် အထူးသဖြင့် အရေးကြီးပါတယ်။ လူတင်းကို သင့်မျက်စိအတွက် “ နေ့ ခြင်းကာ” လိုပဲ ယူဆနိုင်ပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သင့်မျက်စိကို မတော်တဆ လင်းပြာရောင်အလင်း လွှာတွေ နဲ့ အိုကာဆွစ်ဒေးတစ် ဖိအားကနေ ကာကွယ်ပေးလို့ပါ။

ဒါပေမဲ့ ပြဿနာတစ်ချက်ကတော့ – လုပ်ငန်းနည်းလမ်းအလိုက် လူ့ခန္ဓာကိုယ်က လူတင်းကို သဘာဝအတိုင်း မထုတ်လုပ်နိုင်ပါဘူး။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ လူတင်းလိုအပ်ချက်ကို အရွက်ဖျားရေ အစိမ်းရောင်အစာများ၊ ကြက်ဥကြောင့်များ၊ ခေါက်ဆွဲနီမီးဖိုင်း နှင့် မိမိနီသီးတွေလို အစားအစာတွေကနေ ရရှိရတာပါ။ ပြဿနာကတော့ ဘာလဲဆိုတော့၊ ယနေ့ခေတ် ငေကာအစာစားပုံနည်းတွေက လူတင်းကို လုံလောက်အောင် မပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေ များလာနေပြန်ပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ဖန်သားပြင်စေနရီ များကို အစဉ်မပြတ် ကြည့်နေရတဲ့သူတွေ၊ သို့မဟုတ် အစားအစာ စနစ်မကောင်းသူတွေမှာ ပိုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်များ က သင့်ခန္ဓာကိုယ်လိုအပ်ချက်တွေကို လုံလောက်အောင် ဖြည့်ဆည်းပေးဖို့ အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်လာတာပါ။

သိပ္ပံအထောက်အထားရှိ လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်၏ အကျိုးကျေးဇူး ၅ မျိုး

၁။ မျက်စိကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးပြီး လင်းပြာရောင်အလင်းကနေ ကာကွယ်ပေးသည်
ဖန်သားပြင်တွေဟာ နေရာမရွေး ရှိနေကြပြီ — ကွန်ပျူတာ၊ ဖုန်း၊ တီဗီ စသည်ဖြင့်။ ဒီကိရိယာတွေမှာ အားလုံးကလည်း မျက်စိကို ပိုမိုနွေထွေးစေပြီး လွန်ကဲ သုံးစွဲနေရင် မျက်စိရောဂါဖြစ်ရခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ လင်းပြာရောင်အလင်းတွေ ထုတ်လွှတ်နေကြပါတယ်။ လူတင်းက သဘောတရားအရ သဘာဝရဲ့ စိမ့်ကျော်စီဖို့ အလင်းစစ်ကာ တစ်ခုလို လုပ်ဆောင်ပေးပြီး လင်းပြာရောင်အလင်းကို စုပ်ယူကာ သင့်မျက်စိကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

၂။ အသက်အရွယ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တဲ့ မက်ကျိုလာခြမ်းရာ (AMD) ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်
AMD (Age-Related Macular Degeneration) ဟာ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေမှာ မျက်စိကြည်လင်မြင်နိုင်မှု လျော့နည်းပြီး မျက်စိကုန်တာရောဂါ များစွာ ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အကြောင်းအရင်း ပထမ တစ်ခုဆိုလို့လည်း ရပါတယ်။ သုတေသနတွေက လူတင်းက မက်ကျိုလာရောင်ရမ်း စုဆောင်းမှု အရည်အသွေး (macular pigment density) ကို တိုးတက်စေတယ်လို့ ပြသထားပြီး၊ ဒါဟာ သွေးကြည်လင်တဲ့ မြင်သန့်မြင်ကြည်ရခြင်းအတွက် အဓိက အရေးကြီးတဲ့ အရာထဲက တစ်ခုပါပဲ။

၃။ ဉာဏ်ရည်လုပ်ဆောင်ချက်ကို တိုးတက်စေသည်
အံ့သြစရာကောင်းတာကတော့ လူတင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးက မျက်စိနဲ့ပဲ မပြီးသွားသေးပါဘူး။ သုတေသနတွေရဲ့ အဆိုအရ သူက ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးနိုင်တယ်လို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။ အိုကာဆွစ်ဒေးတစ် ဖိအားကို လျော့ချပေးနိုင်လို့ လူတင်းသည် သို့မဟုတ် ရှည်ကြာကာလမှာ မှတ်ဉာဏ်ရည်နှင့် ဉာဏ်ရည်ခံနိုင်ရည် ကို တိုးတက်စေဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

၄။ အသားအရေကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးသည်
လူတင်းအနေနဲ့ အန်တီအိုက်ဓာတ် (antioxidant) သဘာဝအင်္ဂါရပ်တွေကြောင့် သင့်အသားအရေအတွက် အကျိုးကောင်းစေပါတယ်။ စိုထိန်မှုနဲ့ ညွန့်ပြီး နုနူးလှပနေဖို့ ကူညီပေးပြီး၊ ဧရိယာအနေနဲ့ ကမ္ဘာမကြာခဏ ထိတွေ့ရတဲ့ နေရောင်ခြည်မှ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ UV ထိခိုက်မှုကိုလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်လို့ သဘာဝနုနူးလှပသော တောက်ပမူကို ရရှိစေပါတယ်။

၅။ ခန္ဓာကိုယ် အနှံ့ရောဂါဖူးဖတ်မှုကို လျော့ချပေးနိုင်သည်
လူတင်းရဲ့ အရိုးအဆစ်နာကျင်မှု လျော့ကျစေရာ အန္တီရောဂါနာလက္ခဏာ (anti-inflammatory) သဘာဝအင်္ဂါရပ်တွေကြောင့် အားလုံးခန္ဓာကိုယ်အတွက် အကျိုးကျေးဇူး ရရှိနိုင်ပြီး နှလုံးရောဂါ၊ အရိုးအဆစ်ရောဂါလို ရေရှည်ရောဂါတွေ ဖြစ်ပွားနိုင်မှု စိတ်ပူရဖွယ်များကို လျော့ကျစေနိုင်ပါတယ်။

လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်အကြောင်း ပုံမှန် ယုံကြည်မှားယွင်းထားသော အယူအဆများ

အယူအဆမှား ၁ – “ လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်တွေကို သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကိုပဲ သောက်ရတာ”
ဒီအယူအဆကတော့ တကယ်လို့ အမှန်နီးပါးမဟုတ်ပါဘူး။ လူတင်း ဟာ AMD ကို ကာကွယ်ဖို့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေအတွက် အရေးကြီးသလို၊ ဖန်သားပြင်စလိုက်သော အလင်းရောင်၊ နေပူအလင်းတွေကို မကြာခဏ တွေ့ဆုံနေရတဲ့ ကြီးငယ်မရွေး လူငယ်တွေအတွက် လည်း မကြာခဏ သောက်သုံးရန် အရေးကြီးပါတယ်။

အယူအဆမှား ၂ – “ အရွက်ဖျားရေ အစိမ်းရောင်အစာတွေ စားရင် ဆပ်ဖလီမင့် သောက်စရာ မလိုဘူး”
ဟုတ်ပါတယ်၊ ခံစားရလို့ ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရှိတဲ့ စပိနတ်၊ ခေလ္လရေး စသည်တို့ဟာ လူတင်းရဲ့ အလင်းအရင်းအမြစ်တွေပါ၊ ဒါပေမဲ့ သင့်ခန္ဓာကိုယ်လိုအပ်တဲ့ လူတင်း အထိရောက် ပမာဏကို ပြည့်မီဖို့ အရွက်ဖျားရေတွေကို နေ့တိုင်း အများကြီး စားရမည် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဆပ်ဖလီမင့်တွေကတော့ အဲဒီနောက်ကျိုးတဲ့ ခြားနားချက်ကို လကျွံဖို့ ပိုမို လက်တွေ့ကျတဲ့ နည်းလမ်း တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

အယူအဆမှား ၃ – “ လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့် သောက်ရင် ချက်ချင်းအကျိုးသိသာမယ်”
လူတင်းဟာ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ သဘာဝအတိုင်း အပြင်းအထန် ချက်ချင်းအကျိုးရလောက်အောင် မလုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ တဖြည်းဖြည်း စုပေါင်းတည်ဆောက်သွားဖို့ အချိန်လိုအပ်ပြီး၊ မျက်စိကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဖြစ်စေ၊ အသားအရေ အကျိုးကျေးဇူးဖြစ်စေ အကျိုးသိသာမှုတွေကို သတိထားမိလာဖို့ အချိန်အနည်းငယ် ကြာရှည်ပြီးမှ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

အဖြစ်မှန် – လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်အကြောင်း သိပ္ပံဘယ်လို ပြောလဲ

သုတေသနတွေ ဘာများ ပြောသလဲ?

• လူတင်းသည် မက်ကျိုလာရောင်ရမ်း အလင်းစုပ်ယူမှု သိပ္ပန်စပ်စပ်ဝါး၏ အရည်အသွေး (macular pigment optical density – MPOD) ကို မြှင့်တင်ပေးပြီး၊ ဒါဟာ မြင်ကွင်းပိုကြည်လင်ရေးနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေတယ်လို့ သုတေသနတွေက အတည်ပြုထားပါတယ်။
• လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့် သောက်သုံးမှုသည် သက်ကြီးရွယ်အိုလူနည်းများတွင် ဉာဏ်ရည်ကျဆင်းမှုကို လျော့ချပေးနိုင်ပြီး ဖော်က်စ်စိုက်မှုကို တိုးတက်စေတယ်လို့ ယုံကြည်ရတဲ့ အချက်အလက်တွေ ရရှိနေပါတယ်။

လူတင်းကို နေ့စဉ် ဘယ်လောက် သောက်သင့်သလဲ? သုတေသနအများစုက သေချာမြင်သာတဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုရဖို့ နေ့စဉ် လူတင်း ၁၀–၂၀ မီလီဂရမ် ခန့် သောက်သင့်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ မည်သည့် ဆပ်ဖလီမင့်မဆို စတင်သောက်ဖို့ ကိစ္စရှိရင် ကျန်းမာရေး ပညာရှင်နဲ့ အမြဲတမ်း အရင် ဆွေးနွေးသင့်ပါတယ်။

ဘယ်သူတွေ အကျိုးအမတကြီးဆုံး ရနိုင်မလဲ?

• ရုံးလုပ်သားများ – ဖန်သားပြင်ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ မျက်စိ ဗိမာန်လျော့နည်းမှုအတွက်။
• အသက်ကြီးရွယ်အိုများ – AMD ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ဉာဏ်ရည်ကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ရန်။
• အပြင်လှည့်လည်နေရသူများ – နေရောင်ခြည် UV ထိခိုက်မှုကနေ မျက်စိနှင့် အသားအရေကို ကာကွယ်ဖို့။

လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်ကို သင့်အတွက် မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ခြင်း

သွားရှာဖို့ လိုအပ်သည့် အချက်များ
၁။ သင့်လျော်တဲ့ အကန့်အသတ် – တစ်ခါသောက် တစ်ပေါင်း လူတင်း ၁၀–၂၀ မီလီဂရမ် ပါဝင်တဲ့ ဆပ်ဖလီမင့်တွေကို ရွေးချယ်ပါ။

၂။ သန့်ရှင်းမှုနဲ့ လက်မှတ်များ – လုံခြုံရေးနဲ့ အရည်အသွေးအတွက် အပြင်ဘက် အဖွဲ့အစည်းတွေက အတည်ပြုပေးထားတဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို ရွေးချယ်ပါ။

၃။ စုပ်ယူနိုင်စွမ်း (Bioavailability) – အော်မီဂါ–၃ လို ကျန်းမာသည့် ကြိုက်နှစ်သက်စေမယ့် အဆီဓာတ်တွေနဲ့ တွဲဖက် ထည့်သွင်းပေးထားတဲ့ ဆပ်ဖလီမင့်တွေက ခန္ဓာကိုယ် ထဲ ဝင်ရောက်စုပ်ယူနိုင်မှု ပိုကောင်းစေတတ်ပါတယ်။

စင်္ကာပူဈေးကွက်အတွက် အကြံဉာဏ်များ

• UV ထိခိုက်မှု နဲ့ လင်းပြာရောင်အလင်း အလွန်များတဲ့ အပူပိုင်းတိုက်ရာသီဥတုနဲ့ ကိုက်ညီအောင် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်တွေကို ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။
• အရည်အသွေးအသစ်လတ်ဆတ်လတ်ဆတ်ရရှိပြီး စောင့်ဆိုင်းချိန်မများရအောင် ဒေသတွင်းမှာ လက်လံတင်ရှိတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်တွေကို ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။

လူတင်းကို သင့်နေ့စဉ်အလေ့အထမှာ ဗဟိုအခန်းကဏ္ဍ ပိုမိုပေးခြင်း

လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်ကို အာဗောကာဒို၊ ငသနနွားသီး စတဲ့ ကျန်းမာအဆီရှိတဲ့ အစားအစာတွေ ပါဝင်တဲ့ အရသာပြည့်ဝတဲ့ အစားအသောက်နဲ့ တွဲဖက်သောက်သုံးပါ။ ဒါက ခန္ဓာကိုယ်ထဲ စုပ်ယူနိုင်စွမ်းရလဒ်ကို တိုးတက်စေပါတယ်။ နေ့စဉ် မူလတန်ဖိုး မူလိုက်အားဖြည့် ဆေးလုံးတစ်မျိုးနဲ့ တွဲသောက်ခြင်းကလည်း အခြား ပိုလီဗီတာမင် လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ပါတယ်။ ထို့ပြင် မျက်စိကို အကာအကွယ် ပိုကောင်းစေရန် လင်းပြာရောင် ကာကွယ် တွင်းဖြင့် (blue light glasses) သုံးစွဲခြင်းနဲ့ ဖန်သားပြင်ကြည့်ချိန်ကို လျော့ချပေးခြင်းတို့ကိုပါ သင့်ဆပ်ဖလီမင့်နဲ့ တွဲဖက် ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။

အ結論

လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်တွေဟာ မျက်စိကျန်းမာရေးအတွက်သာ မဟုတ်ပဲ – သင့်ကျန်းမာရေး အနေနဲ့ အနှံ့ကူး စီးသော အားထုတ်မှုရင်းမြစ် တစ်ခုပါပဲ။ သင့်မျက်စိကို ကာကွယ်ဖို့ ဖြစ်စေ၊ အသားအရေကို တောက်ပနုပျို အောင် ထိန်းသိမ်းဖို့ ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ဖို့ ဖြစ်စေ လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့် ကို သင့်နေ့စဉ်အလေ့အထထဲ ထည့်သွင်းပေးခြင်းက သာမန်မဟုတ်တဲ့ ကွာခြားသိသာမှုကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပါတယ်။

မှန်ကန်တဲ့ သဘောတရားနဲ့ သင့်တော်တဲ့ ကိရိယာတွေကို အသုံးချနိုင်ရင် သင့်လိုအပ်ချက်တွေ အလျော်အစားအဖြစ် ဘယ်လူတင်း ဆပ်ဖလီမင့်က ပိုသင့်တော်သလဲ ဆိုတာကို လွယ်ကူစွာ ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။ အခုကစပြီး သင့်ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်ပါ။

ရင်းမြစ်များ

1. Age-Related Eye Disease Studies (AREDS/AREDS2) | National Eye Institute. (n.d.). Www.nei.nih.gov.
2. Roberts, R. L., Green, J., & Lewis, B. (2009). Lutein and zeaxanthin in eye and skin health. Clinics in Dermatology, 27(2), 195–201.
3.  Stringham, J. M., Johnson, E. J., & Hammond, B. R. (2019). Lutein across the Lifespan: From Childhood Cognitive Performance to the Aging Eye and Brain. Current Developments in Nutrition, 3(7).
4.  Roberts, J. E., & Dennison, J. (2015). The Photobiology of Lutein and Zeaxanthin in the Eye. Journal of Ophthalmology, 2015, 1–8.
5.  O’Brien, S. (2018, July 11). Lutein and Zeaxanthin: Benefits, Dosage and Food Sources. Healthline.