စပ္.ြပကင္လင္ေရအထဲရွိ PFAS – သင္ ဂ႐ုစိုက္သင့္သလား?
- သွေးအတွင်းကိုလက်စွဲဝင်ရောက်ပ Exposure ဖြစ်လာရာမှ PFAS များသည် သွေးထဲရှိ ကိုလက်စွဲအဆင့်များ မြင့်တက်နိုင်ခြင်းနှင့် ဆက်နွှယ်နေနိုင်သည်ဟု စပ်စမ်းလေ့လာထားသည် (1)။
- PFAS သိုက်ရောက်မှုကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နူနာစေပြီး လူတွေကို အသာရောဂါကူးစက်ခံရလွယ်ခြင်းနဲ့ ဖျားနာရခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည် (3)။
- သည်းခြေ၊ ဆီးကျိတ် ကင်ဆာတို့လို ကင်ဆာရောဂါအချို့सँग PFAS တို့အကြား အလားအလာရှိ ဆက်နွယ်မှုတစ်ခု ရှိနိုင်ကြောင်းလည်း တွေ့ရှိထားသည် (4)။
ဆားပါသော အချိုရည်တွေကို စိတ်ရန်ကျန်းမာရေးနှင့် အညီနဲ့ ပြောင်းလဲသောက်သုံးလာကြတာ ကြီးမားလားတဲ့ အနုပျိုပြီး စပ်ပြကင်လင်းရေ (sparkling water) တွေ ပိုမိုလူကြိုက်များလာသောကြောင့် လူအများ စပ်ပြကင်လင်းရေကို ရွေးချယ်သောက်သုံးလာနေကြတာကို အံ့ဩစရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် စပ်ပြကင်လင်းရေ အမှတ်တံဆိပ်အချို့အတွင်း PFAS (per- and polyfluoroalkyl substances) ဆိုတဲ့ ကိုင်တွယ်ခက်သော ဓာတုပစ္စည်းအုပ်စု ထိတွေ့ရနိုင်မှုအပေါ် စိုးရိမ်ခြင်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ PFAS လို့ ခေါ်တဲ့ ဒီစက်မှုလုပ်ငန်းထုတ် အတုလုပ် ဓာတုပစ္စည်းအုပ်စုကို “အရမ်းကြာရှည်တည်တံ့နေတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းများ” လို့လည်း ခေါ်ကြပြီး အပူချိန်၊ ရေ၊ ယိုနံ့ဓါတ် စတဲ့ အရာတွေကို ခံနိုင်ရည်မြင့်သလို လက်လွတ်အောင် ဖျက်ရန်ခက်ခဲလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စားစရာထုပ်ပိုးပစ္စည်းတွေ၊ ရေအကြည်နဲ့အဝတ်အထည်တွေလို စက်မှုလုပ်ငန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမှာ ကျယ်ပြန့်အားဖြင့် သုံးစွဲလာကြပေမယ့် လူဦးရေ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်မည့် အန္တရာယ်အလားအလာများကြောင့် მომხმარိုးတွေရဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေ ပိုမိုတက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါး little-လေးမှာတော့ PFAS ပါဝင်တဲ့ စပ်ပြကင်လင်းရေကို သောက်သုံးရာမှာ သင် ဂရုစိုက်သင့်/မသင့်ကို ဆန်းစစ်သဖြင့် ကြည့်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးရဲ့ နာကျင်မှုဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်ဆိုးရိယ သဘောတရားတွေ၊ စည်းမျဉ်းချမှတ်ရေး အခြေအနေတို့နဲ့ အတူ သင်နဲ့ သင့်မုန့်ညှင်းဖျော်ရည် ရွေးချယ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေမယ့် လက်တွေ့လိုက်နာနိုင်တဲ့ အကြံဉာဏ်အချို့ကိုလည်း မိတ်ဆက်ပေးသွားမှာပါ။ ဒါဖြစ်လို့ သန်ဘူးတစ်ခွက်လောက်ကို လက်ထဲထည့်ယူပြီး PFAS ရဲ့ ကမ္ဘာကို အတူသွားလေ့လာကြရအောင်။
PFAS လို့ ဘာကို ခေါ်သလဲ?
Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) လို့ ခေါ်တဲ့ လူလုပ် ဓာတုပစ္စည်းအုပ်စုကို ၁၉၄၀ ခုနှစ်များကစပြီး လက်မလွတ်သုံးစွဲလာခဲ့ပါတယ်။ အပူကို ခံနိုင်ရည်ရှိတာ၊ ရေမစိမ့်နေတာ၊ ယိုနံ့ဓါတ်ကိုလည်း လျှပ်ထားနိုင်တာလို အထူးဂုဏ်သတ္တိတွေကြောင့် နာမည်ကြီးလာခဲ့ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းထုတ်လုပ်ခြင်း၊ မီးဟန်သတ်မီးသတ်ခြင်း (firefighting) နဲ့ စားစရာထုပ်ပိုးခြင်း စတဲ့ လုပ်ငန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမှာ အသုံးများပါတယ်။ မခေါက်မချိုးနဲ့ မကပ်တတ်အောင် ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ ပန်းကန်အိုးအိမ်၊ ရေအကြည်အောက်ခံအဝတ်အထည်၊ စားစရာထုပ်ပိုးအထုပ်အပိုး အချို့ထဲမှာ PFAS ပါဝင်တတ်ပါတယ်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထဲမှာ PFAS များ ကြာရှည်တည်တံ့နေတတ်ခြင်းက သူတို့ရဲ့ စိုးရိမ်စရာ အချက်တွေထဲက အရေးကြီးထားရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတုစည်းမျဉ်း အလွန်ခိုင်မာတဲ့အတွက် PFAS တွေဟာ လွယ်လွယ်နဲ့ မပျက်မရှော်ဘဲ အချိန်အလွန်ကြာရှည်ကြာ အစွန်းရောက်အောင် ရှိနေတတ်ပါတယ်။ ဒီကြောင့် သူတိုင်းစကား “အမြဲတမ်းမပျက်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းများ” လို့ ငြိမ်းပြီး ခေါ်ကြတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြေညီပေါ် သို့မဟုတ် ရေမျက်နှာပြင်ရေ အစရှိတဲ့ ရေအရင်းအမြစ်တွေထဲကို PFAS တွေ ဝင်ရောက် ပျံ့နှံ့သွားနိုင်လို့ လူတွေဟာ စားစရာနဲ့ သောက်စရာတွေကို ဖြတ်သန်းပြီး PFAS နဲ့ ထိတွေ့ရခံနိုင်ရည်ရှိနေပါတယ်။
PFAS ထိတွေ့ရခြင်းရဲ့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များ
PFAS နဲ့ ထိတွေ့ရခြင်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်တွေဟာ မကြာသေးခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်တွေကစပြီး ပိုမိုအာရုံစိုက်မှုရလာခဲ့ပါတယ်။ သုတေသနစပ်စမ်းလေ့လာမှုအချို့နဲ့ အညီ PFAS ထိတွေ့မှုဟာ အောက်ပါ ဆိုးရွားသည့် ကျန်းမာရေးအကျိုးဆက်တွေ အမျိုးမျိုးနဲ့ ဆက်နွယ်နေတတ်ပါတယ် –
1. သွေးအတွင်း ကိုလက်စွဲမြင့်တက်ခြင်း – PFAS များထိတွေ့ရခြင်းဟာ သွေးထဲရှိ ကိုလက်စွဲအဆင့်ကို မြင့်တက်စေတတ်တယ်လို့ သုတေသနတွေက ဖော်ပြထားပါတယ် (1)။ ကိုလက်စွဲမြင့်တက်ခြင်းဟာ နှလုံးခုန်သွေးကြောစနစ်ရောဂါတွေဖြစ်ရာ နှလုံးသွေးကြောပိတ်ကာ နှလုံးခုန်ရပ်မတ်ခြင်း (heart attack)၊ သွေးကြောပိတ် (stroke) စတဲ့ အန္တရာယ်ရောဂါတွေအတွက် အရေးကြီးလက္ခဏာအနက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
2. သိုင်ရိုက်ဟွန်မွန် လိုင်းမညီမှု – PFAS တွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း မီးဖိုပင်ကဲ့သို့ ပါဝင်နေတဲ့ သိုင်ရိုက်ကလန် (thyroid gland) ရဲ့ ပုံမှန်လည်ပတ်စေမှုကို ဖောက်ပြန်ထားနိုင်ပြီး မက်တဘော်လစ်ဇမ်နဲ့ တစ်ကိုယ်ရည် လုပ်ငန်းစဉ်အရေးကြီးတွေကို ထိန်းညှိပေးတဲ့ ဟွန်မွန်တွေ ထုတ်လုပ်ရေးကိုလည်း အနှောင့်အယှက် ရှိစေတတ်ပါတယ် (2)။ သိုင်ရိုက်ဟွန်မွန် လိုင်းမညီလာရင် ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာခြင်း၊ မလုံလောက်ပဲ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေခြင်း၊ အာရုံစိုက်ရခက်နေတတ်ခြင်း စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
3. ကိုယ်ခံအားစနစ်ပေါ် ထိမ်းမ့ဲမှု – သုတေသနအချို့အရ PFAS ထိတွေ့မှုဟာ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နူနာစေပြီး လူတွေကို အလွယ်တကူ ရောဂါတွေဗိုင်းရပ်စ်တွေ ကူးစက်ဖျားနာလာနိုင်အောင် ဖြစ်စေနိုင်တယ်လို့ တွေ့ရှိထားပါတယ် (3)။ ဒါက သင့်ရဲ့ စုစုပေါင်းကျန်းမာရေးနဲ့ သာယာဝပြောမှုအပေါ် ထိခိုက်မှု ရှိစေနိုင်ပါတယ်။
4. ကင်ဆာ – PFAS ထိတွေ့မှုနဲ့ ကင်ဆာရောဂါအချို့ကြား ဆက်နွယ်မှုဟာ သုတေသနနဲ့ စိစစ်လေ့လာနေဆဲ ဖြစ်နေသေးပေမယ့် PFAS အမျိုးအစားအချို့နဲ့ သည်းခြေကင်ဆာ၊ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ စတဲ့ ကင်ဆာအမျိုးအစား အချို့ကြား အလားအလာရှိ ဆက်နွယ်မှု တစ်ခု ရှိနိုင်တယ်လို့ သုတေသနအချို့က ပြသထားပါတယ် (4)။
PFAS ထိတွေ့မှုနဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်တွေဟာ သီးခြား PFAS အမျိုးအစား၊ ထိတွေ့ရတဲ့ အချိန်အရှည်/ပမာဏ၊ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ကိုယ်ခံအားနဲ့ သက်သေခံနိုင်ချက် စတဲ့ အချက်အလတ်အများကြီးပေါ် မူတည်နေပါတယ်ဆိုတာကို သတိထားရပါမယ်။ ဒါပေမယ့် ဖြစ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကြောင့်ပဲ မြေယာစောင့်ရှောက်ရေးနှင့် စီးပွားရေး ထိန်းကြပ်ရေးအေဂျင်စီတွေက သောက်ရေတွေရဲ့ PFAS ပမာဏ လျှော့ချရေးနဲ့ အသုံးပြုသူပစ္စည်းအချို့ထဲက PFAS ကို ကန့်သတ်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ရှိနေမှု
PFAS တွေကို စက်မှုလုပ်ငန်းအလွှာအများကြီးမှာ အသုံးများလာနေတာကြောင့် စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ်အချို့ထဲမှာ PFAS တွေတွေ့ရတာက လုံးဝအံ့ဩစရာ မဟုတ်ပါဘူး။ Environmental Working Group (EWG) က ပြီးခဲ့တဲ့ သုတေသနတစ်ခုမှာ စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ် ၇၄ မျိုးကို စမ်းသပ်ရာမှာ ၃/၂ ခန့်လောက်မှာ PFAS ပမာဏတွေ တွေ့ရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ် (5)။ ထိုသုတေသနအရ နာမည်ကြီး အမှတ်တံဆိပ်အချို့မှာ PFAS ပမာဏ မြင့်တက်နေခဲ့ပြီး အခြားအမှတ်တံဆိပ်အချို့မှာတော့ အနည်းငယ် သို့မဟုတ် ခြွင်းချက်နီးပါးပါဝင်နေခဲ့တယ်လို့ တွေ့ရပါတယ်။
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ထိတွေ့လာရခြင်းအကြောင်းရင်းတွေ အမျိုးမျိုးရှိနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ – ရေအရင်းအမြစ်မှာ PFAS ပါဝင်နေလျှင် သို့မဟုတ် PFAS ပါဝင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ရေသန့်စင်စက်ကိရိယာတွေနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုလိုင်းတွေမှာ သုံးစွဲနေခဲ့လျှင် သန့်စင်လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ထိခိုက် သွင်းပေးခံရနိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် ရေကို အော်ကာထုတ်ဖို့ သုံးတဲ့ ဓာတ်ငွေ့အတွင်းမှာ PFAS အနည်းငယ်ပါဝင်နေရင် အော်ကာဖြည့်သွင်းသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အထဲကနေပါ ထပ်မံ ထိတွေ့လာနိုင်ပါတယ်။
အရေးကြီးတာကတော့ စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ်တွေကြားမှာ PFAS ပမာဏဟာ အလွန်ကွဲပြားနိုင်ပြီး အားလုံးမှာ တူညီမပါဝင်ကြောင်းပါ။ အချို့ကုမ္ပဏီတွေကတော့ ကုန်ပစ္စည်းထဲက PFAS ပမာဏကို လျှော့ချဖို့ သို့မဟုတ် အပြည့်အဝဖယ်ရှားဖို့ လှုပ်ရှားနေပြီး အခြားအချို့ကတော့ အဆင့်အတန်းပြုလုပ်ဆဲ မဟုတ်သေးကြပါဘူး။ အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုချင်းစီရဲ့ PFAS ပါဝင်မှုအကြောင်းကို သိရှိထားခြင်းက စပ်ပြကင်လင်းရေ ရွေးချယ်သောက်သုံးရာမှာ ပိုမိုသိမြင် ရွေးချယ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေပါတယ်။
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ပမာဏကို နားလည်သဘောရခြင်း
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ရှိနေမှုကို ပြောကြားရာမှာ PFAS အဓိကအမျိုးအစား ဖြစ်တဲ့ PFOA (perfluorooctanoic acid) နဲ့ PFOS (perfluorooctane sulfonate) တို့ကို ခွဲခြားနားလည်ထားရင် ပိုကောင်းပါတယ်။ ဒီအမျိုးအစားနှစ်မျိုးဟာ ပတ်ဝန်းကျင်ထဲမှာ ကြာရှည်တည်တံ့နေစိတ်ကြောင့်နဲ့ ကျန်းမာရေးထိခိုက်စေနိုင်ရေး အလားအလာကြောင့် ပိုမို အာရုံစိုက်ရခဲ့ကြပါတယ်။ အထက်ပါ EWG သုတေသနအရ အမှတ်တံဆိပ်အချို့မှာ ပြင်ပ ကျန်းမာရေးအသိပညာရှင်တွေ ရှိခွင့်ပြုထားတဲ့ အညွှန်းတန်ဖိုးထက် မြင့်မားတဲ့ PFOA နဲ့ PFOS ပမာဏတွေ တွေ့ရသေးပါတယ်။
လတ်တလောအခါအထိ အမေရိကန်အဖွဲ့အစည်းအနေနဲ့ သောက်ရေ သို့မဟုတ် စပ်ပြကင်လင်းရေအတွက် PFAS ကို သီးခြားဖြစ်စေတဲ့ ဖက်ဒရယ် စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ချက် တိကျတဲ့ ကန့်သတ်အနည်းငယ်မရှိသေးပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သောက်ရေအတွက် PFAS ပမာဏအတွက် သတ်မှတ်ချက်တွေ သို့မဟုတ် ဥပဒေတချို့ကို ပြည်နယ်အချို့က ချမှတ်လာပြီး အဲဒီစည်းမျဉ်းတွေဟာ စပ်ပြကင်လင်းရေအတွက်လည်း အနည်းငယ် အကျုံးဝင်နိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံနဲ့ ဒေသအလိုက် အညွှန်းတိုင်းတာချက်တွေက ခွဲခြားကွာခြားနေတတ်ပေမယ့် PFAS ပမာဏကို ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် မဖြစ်လောက်အောင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ထိပ်ဆုံးအကန့်အနားအောက်မှာထားနိုင်ဖို့ အဓိက ရည်ရွယ်ထားကြပါတယ်။
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ပမာဏကို သိချင်ရင် EWG လို ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက လုပ်ဆောင်ပေးထားတဲ့ သုံးဖက်စမ်းသပ်မှု အစစ်အဖြစ်တွေကို လေ့လာစစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို အဖွဲ့အစည်းတွေက PFAS နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စမ်းသပ်ရလာဒ်တွေကို မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုချင်းစီအတွက် PFAS ရဲ့ ပမာဏနဲ့ ရှိနေလားမရှိနေလားအကြောင်း အသေးစိတ် အချက်အလက်တွေ ပေးတတ်ပါတယ်။ စပ်ပြကင်လင်းရေအမျိုးမျိုးထဲက PFAS ပါဝင်ပမာဏကို သိရှိထားခြင်းက သောက်သုံးမယ့် အချိုရည်ကို ပိုမို သိမြင်နိုင်အောင် ရွေးချယ်နိုင်စေပါတယ်။
သောက်ရေအတွင်း PFAS အတွက် စည်းမျဉ်းညွှန်ကြားချက်များ
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ထိန်းကြပ်ရေးအေဂျင်စီတွေဟာ PFAS တွေရဲ့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို တွေးတောဖြေရှင်းပြီး သောက်ရေအတွင်း ခွင့်ပြုထားသင့်တဲ့ PFAS ပမာဏအတွက် စံချိန်စံညွှန်းတွေကို သတ်မှတ်ထားလာကြပါတယ်။ ဒီစည်းမျဉ်းတွေက လူမှုအများရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ရေထောက်ပံ့မှု လုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီညွှန်ကြားချက်တွေဟာ အဓိကအားဖြင့် သောက်ရေပိုင်းအပေါ် မူတည်ထားတာဖြစ်ပြီး စပ်ပြကင်လင်းရေကို သီးခြား ပြောထားတာ မဖြစ်သေးနိုင်ပါဘူး။
အမေရိကန်၏ Environmental Protection Agency (EPA) ကတော့ သောက်ရေအတွင်း တွေ့ရနိုင်တဲ့ PFAS အမျိုးအစား နှစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ PFOA နဲ့ PFOS အတွက် အသက်တာတစ်လျှောက် သောက်ရေကျန်းမာရေး အညွှန်းတစ်ခု ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ အဆိုပါ အညွှန်းအရ ဒီဓာတုပစ္စည်းနှစ်မျိုးရဲ့ ပမာဏစုစုပေါင်းဟာ တစ်ထရိလီယံရဲ့ ၇၀ ပိုင်း (70 parts per trillion – ppt) ထက် မကျော်လွန်သင့်ပါဘူးလို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ကနေဒါနဲ့ ဩစတြေးလျ အပါအဝင် နိုင်ငံနဲ့ ဒေသအချို့ကလည်း သောက်ရေအတွင်း PFAS ပမာဏအတွက် ကိုယ်ပိုင်ညွှန်ကြားချက်တွေ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းတွေကို သတ်မှတ်ထားလာကြတာ တွေ့ရပါတယ်။
PFAS ထိတွေ့ရမှု လျှော့ချဖို့ အကြံပြုချက်များ
စပ်ပြကင်လင်းရေ သို့မဟုတ် အခြားအရင်းအမြစ်တွေကနေ PFAS ထိတွေ့ရမှာ စိုးရိမ်မိနေလျှင် အောက်ပါလို အလွယ်တကူ လိုက်နာနိုင်မယ့် အဆင့်တွေကို လက်တွေ့ကျကျ လုပ်ဆောင်ပြီး ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချနိုင်ပါတယ် –
1. အမှတ်တံဆိပ်ကို လေ့လာဖတ်ရှုပါ – သင့်ရဲ့ ပုံမှန် ဝယ်သောက်နေတဲ့ စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ်ရဲ့ အချက်အလတ်တွေကို ရှာဖွေဖတ်ရှုပါ။ အချို့ကုမ္ပဏီတွေဟာ အရင်းအမြစ်ရေ ရှာဖွေထုတ်ယူပုံနဲ့ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်အကြောင်းတွေကို ပွင့်လင်း မျှဝေပေးပြီး PFAS များကို လျှော့ချရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားရန် လုပ်ဆောင်လာသော နည်းလမ်းများကိုလည်း ဖေါ်ပြလေ့ရှိတတ်ပါတယ်။
2. စစ်ထုတ်ထားတဲ့ ရေကို သုံးသောက်ပါ – သင့်အိမ်ရေနလမ်းက ရေထဲမှာ PFAS လို ဖြစ်နိုင်တဲ့ အဆိပ်အယွင်းတွေ ဝင်ရောက်နေရင် လျှော့ချနိုင်ဖို့ ရေစစ်စနစ်လုံးက လက်ခံအသုံးပြုဖို့ စဉ်းစားပါ။ PFAS ဖယ်ရှားရေးအတွက် အထူးဒီဇိုင်းလုပ်ထားပြီး သုံးဖက်အဖွဲ့အစည်းများက စမ်းသပ်အတည်ပြုပေးထားသော ရေစစ်စနစ်တွေကို ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။
3. သုံးစွဲပမာဏကို ကန့်သတ်ပါ – PFAS အန္တရာယ်နည်းနည်း ပါဝင်နိုင်တဲ့ စပ်ပြကင်လင်းရေကို အခါအားလျော်စွာ သောက်သုံးရုံဖြင့် စုစုပေါင်း အန္တရာယ်အလွန်ကြီးမားလာမည်မဟုတ်နိုင်ပေမယ့် အဲဒီလိုအရည်အသွေးအပေါ် အရိုးရှာနေမနေ စုစုပေါင်း သောက်သုံးပမာဏကို သတိထား ကန့်သတ်ထားသင့်ပါတယ်။ အခြား နည်းလမ်းအဖြစ် ရေကြည်သော်လည်းကောင်း၊ အဆေးရည်များ (herbal teas) သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် မှန်ကန်သဘာဝ အသီးအနှံနဲ့ အစိမ်းအကါအရသာ ထည့်ဖျော်ထားတဲ့ ရေတွေလို့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ လျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ အရည်အချိုအစားထိုးတွေကို ပြောင်းရွေးသောက်သုံးဖို့ ကြိုးစားကြည့်ပါ။
4. PFAS လုံးဝမပါတဲ့ ထုပ်ပိုးစနစ်ကို ရွေးချယ်ပါ – PFAS မပါဝင်တဲ့ ထုပ်ပိုးပစ္စည်းတွေကို သုံးစွဲဖို့ ကတိပေးထားတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်တွေကို သတိထားရွေးချယ်ပါ။ ဖန်ဘူးသော်လည်းကောင်း PFAS မပါအုပ်ချွတ်ထားသော သံဗူး/အလွိုင်းဗူးတွေ သော်လည်းကောင်း သည် ပိုမိုလုံခြုံသည့် အရွေးချယ်ရေး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
5. လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေကို ပံ့ပိုးပါ – PFAS တွေကို ကုန်ပစ္စည်းထဲက လျှော့ချမည့်အတွက် သို့မဟုတ် လုံးဝ ဖယ်ရှားမည့်အတွက် ကတိကဝတ် ပြုလုပ်ထားသော ကုမ္ပဏီတွေကို သွေးစဉ်းစား ရွေးချယ် ဝယ်ယူပံ့ပိုးသင့်ပါတယ်။ ဒီလို လုပ်ဆောင်ခြင်းက အသုံးပြုသူ လုံခြုံရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးကို ဦးစားပေးထားတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ ပိုအောင်မြင်လာဖို့ လုပ်ငန်းဈေးကွက်ကို တိုက်တွန်းပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
PFAS ပါဝင်နိုင်တဲ့ စပ်ပြကင်လင်းရေအစားထိုးများ
စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ရှိပါတယ်မဖြစ်နိုင်မှာ စိုးရိမ်မိနေသူမျိုး ဖြစ်ရင်လည်း များစွာသော အစားထိုး ရွေးချယ်စရာတွေ ရှိပါတယ်။ အောက်ပါအစားထိုး အချို့ကို စဉ်းစားနိုင်ပါတယ် –
1. စစ်ထုတ်ထားသော အိမ်သောက်ရေ – အရည်အသွေးမြင့် ရေစစ်စနစ်တစ်မျိုးကို ဝယ်ယူသုံးစွဲခြင်းကနေ သောက်ရေအတွင်းက PFAS အပါအဝင် ဖြစ်နိုင်တဲ့ အညစ်အကြေး အဆိပ်အယွင်းတွေကို ဖယ်ရှားနိုင်ပါတယ်။ စစ်ပြီးရတဲ့ ရေကို သုံးပြီး အိမ်မှာပင် အော်ကာထည့်ဖန်တီးဖို့ စိုဒါထုတ်စက် (soda maker) သုံးအသုံးပြုနိုင်သလို အော်ကာပါ ရေသန့် (carbonated water) ကိုလည်း သီးခြားဝယ်ယူသောက်သုံးနိုင်ပါတယ်။
2. သဘာဝအရသာ ထည့်သောက်သော စပ်ပြကင်လင်းရေ – ထုတ်လုပ်သူအချို့က PFAS မပါဝင်တဲ့ သဘာဝအရသာ စပ်ပြကင်လင်းရေတွေ ထုတ်လုပ်ရောင်းချလေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလို ကုန်ပစ္စည်းတွေဟာ အရသာဖြည့်အဖြစ် သဘာဝသစ်သီးနဲ့ အနှံ extract တွေကို သုံးပြီး အရသာပေးထားတာဖြစ်ပြီး အားလုံးကို ဓာတုအရသာထည့်ပေးသလို အစိတ်အပိုင်းတွေကို မသုံးသလောက် သက်သာပါတယ်။
3. Infused Water (အရသာထည့်ရေ) – အော်ကာမပါဘဲ အရသာရှိအရည်သောက်ချင်သူတွေအတွက် လုံးဝအဆင်ပြေတဲ့ အစားထိုးတစ်ခုက အရသာထည့်ရေ ဖြစ်ပါတယ်။ သင်နှစ်သက်သော သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် သို့မဟုတ် အမွှေးအကြိုင်အရွက်တွေကို ရေထဲ ထည့်ပေးလို့ အရသာပေးဖျော်ရုံပါပဲ။ ဓာတုအရသာနဲ့ ဆားချို သတ်မှတ်ချိန် အလွန်တက်တက်မလိုဘဲ သဘာဝနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အရသာကောင်းအရည်သောက် သောက်ကြည်နူးရာရပါတယ်။
4. အဆေးရည် (Herbal tea) – ပူပူလေးသောက်သော်လည်းကောင်း အအေးဖျော်ပြီး သောက်သော်လည်းကောင်း အဆေးရည်ဟာ စပ်ပြကင်လင်းရေအစား ထည့်သောက်ရန် အာရုံစိုက် စိတ်ပွားလောက်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အရသာအမျိုးအစား ထပ်မံများပြားမည်ဖြစ်၍ သန့်သပ်ရေပါးစင်သောက်သုံးနိုင်သလို ပိုနည်းပြီး သဘာဝဆီးချိုအနည်းငယ် (ငှက်ပျောရည်/stevia စသဖြင့်) သုံးပြီး သကြားထည့်စရာမလိုဘဲ သောက်နိုင်ပါတယ်။
သင့်ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စိတ်နှစ်သက်မှုပုံစံနဲ့ ကျန်းမာရေး ရည်မှန်းချက်တွေကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် သောက်သုံးမယ့် အရည်အစားကို အစဉ်ရွေးချယ်ထားဖို့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။ အစားထိုးရွေးချယ်စရာ အမျိုးမျိုးကို လေ့လာကြည့်ခြင်းက သင့်အကြိုက် အော်ကာပါ/မပါ အရသာရည်ကို သက်သာသက်တောင့်နဲ့ သောက်သုံးနိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေပါလိမ့်မယ်။
PFAS ပမာဏ အမြင့်ဆုံး / အနိမ့်ဆုံး ရှိသည့် အမှတ်တံဆိပ်များ
စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ် အမျိုးမျိုးအတွင်း PFAS ပမာဏတွေက ကွဲပြားနေတတ်ပေမယ့် PFAS ပမာဏ အမြင့်ဆုံး၊ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်နေတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်အချို့ကို သိထားရင် လျှောက်လှမ်းမှုရှိစေပါတယ်။ ထိုအချက်အလက်တွေဟာ EWG သုတေသနအပေါ် အခြေခံထားတာဖြစ်ပြီး အမှတ်တံဆိပ်တွေက PFAS ကို လျှော့ချဖို့ သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားဖို့ လုပ်ဆောင်လာချိန်အလိုက် အနာဂတ်မှာ ပြောင်းလဲ နိုင်ကြောင်းကိုလည်း သတိပြုထားရပါမယ်။
PFAS ပမာဏ အမြင့်ဆုံး ရှိသည့် အမှတ်တံဆိပ်များ
EWG သုတေသနအရ Topo Chico၊ La Croix၊ Polar နဲ့ Bubly တို့ဟာ PFAS ပမာဏ အမြင့်ဆုံးနီးပါး သောက်ရက်ဖြစ်နေသည့် အမှတ်တံဆိပ်တွေထဲမှာ ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒီအမှတ်တံဆိပ်တွေမှာ PFOA နဲ့ PFOS အပါအဝင် PFAS များကို ပြင်ပကျန်းမာရေး အသိပညာရှင်တွေ အကြံပြုထားသည့် အကန့်အသတ်ထက် ကျော်လွန်တဲ့ ပမာဏနဲ့ တွေ့ရှိထားပါတယ်။
PFAS ပမာဏ အနိမ့်ဆုံး ရှိနိင်သည့် အမှတ်တံဆိပ်များ
ထိုသုတေသနမှာ PFAS မည်သေးငယ်ရန် သို့မဟုတ် လုံးဝမတွေ့နိုင်တဲ့ အမှတ်တံဆိပ်အချို့ကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပြထားပါတယ်။ PFAS ပမာဏ အနိမ့်ဆုံး အမှတ်တံဆိပ်တွေနဲ့ အတူ San Pellegrino၊ Sparkling Ice နဲ့ Schweppes တို့ကို ထင်ရှားစွာ မှတ်သားဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအမှတ်တံဆိပ်တွေမှာ PFAS အနည်းငယ် မဖြစ်ရမှာ မဟုတ်ပေမယ့် အထက်ပါ အမှတ်တံဆိပ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုနိမ့်တဲ့ ပမာဏတွေကိုသာ တွေ့ရလေ့ရှိပါတယ်။
အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုတည်းအနေနဲ့ပင် ထုတ်လုပ်သည့် နေ့ရက်အလိုက် သို့မဟုတ် ထုတ်လုပ်မှု ပိုင်းခြားတွေအလိုက် PFAS ပါဝင်မှုဟာ ကွဲပြားနိုင်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သောက်သုံးမယ့် အမှတ်တံဆိပ်အတွက် PFAS ပါဝင်ပမာဏနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နောက်ဆုံး update တွေကို ယုံကြည်ရသည့် အချက်အလက် အရင်းအမြစ်တွေထံကနေ လိုက်လံသိရှိနေဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
နိဂုံးချုပ် – စပ်ပြကင်လင်းရေသောက်သုံးမှုအပေါ် သိမြင်ပြီးဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့
ဆားပါအချိုရည်တွေကို ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်တဲ့ အစားထိုးအဖြစ် ရွေးချယ်သောက်သုံးနေကြတဲ့ အသုံးပြုသူအများအတွက် စပ်ပြကင်လင်းရေအတွင်း PFAS ရှိနေမှုဟာ စိုးရိမ်စိတ် မဖြစ်မနေ ဖြစ်ပေါ်စေရာအချက်ဖြစ်လာပါတယ်။ PFAS ထိတွေ့ရခြင်းရဲ့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်တွေ ရှိနေတယ်ဆိုတာ သတိထားရပေမယ့် စပ်ပြကင်လင်းရေအမှတ်တံဆိပ်အားလုံးမှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ PFAS ပမာဏ မပါဝင်ကြတာကိုလည်း ပြန်ပြီး သတိရထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
PFAS ထိတွေ့မှုရဲ့ ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးအကျိုးဆက်တွေကို နားလည်ထားပြီး သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းတင်းကြပ်မှုတွေ၊ ထိတွေ့မှု လျှော့ချဖို့ လက်တွေ့လိုက်နာနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကို လိုက်နာပေးနိုင်ခဲ့လျှင် သင်ရဲ့ စပ်ပြကင်လင်းရေ သောက်သုံးပုံကို ပိုမိုသိမြင်ရှေးရှုပြီး ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်မယ် ဖြစ်ပါတယ်။ PFAS အပေါ် စိုးရိမ်မိနေလျှင် သောက်သုံးနေတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်တွေ အကြောင်းကို ပိုပြီး လေ့လာဖတ်ရှုဖို့၊ ရေစစ်စနစ် သုံးစွဲပေးဖို့၊ စုစုပေါင်း သောက်သုံးပမာဏကို ထိန်းချုပ်ထားဖို့နဲ့ ပိုကျန်းမာသော အစားထိုးအရည်တွေကို ရွေးချယ်သောက်သုံးဖို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အသုံးပြုသူ လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေကို ပံ့ပိုးအားဖြည့်ပေးခြင်းကလည်း လုပ်ငန်းဈေးကွက်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြောင်းလဲလာစေဖို့ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်ပါတယ်။
သတင်းအချက်အလက်မှန်ကန်တတ်လိမ့်မယ်ဆိုရင် သင့်ကျန်းမာရေးနဲ့ သာယာဝပြောမှုကို ဦးစားပေးရင်း သင့်အကြိုက်ဆုံး အော်ကာပါ အရည်ကို ဆက်လက် အပန်းဖြေ သောက်သုံးလို့ ရနိုင်ပါတယ်။ သိပြီး သောက်၊ သိပြီး ရွေး – ကောင်းမွန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ယနေ့မှ စတင်ပါ။
ကိုးကားချက်များ
- Nelson, J. W., Hatch, E. E., & Webster, T. F. (2010). Exposure to Polyfluoroalkyl Chemicals and Cholesterol, Body Weight, and Insulin Resistance in the General U.S. Population. Environmental Health Perspectives, 118(2), 197–202. https://doi.org/10.1289/ehp.0901165 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2831917/
- Coperchini, F., Croce, L., Ricci, G., Magri, F., Rotondi, M., Imbriani, M., & Chiovato, L. (2021). Thyroid Disrupting Effects of Old and New Generation PFAS. Frontiers in Endocrinology, 11. https://doi.org/10.3389/fendo.2020.612320 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7851056/
- Beans, C. (2021). News Feature: How “forever chemicals” might impair the immune system. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(15), e2105018118. https://doi.org/10.1073/pnas.2105018118 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8054019/
- Steenland, K., & Winquist, A. (2021). PFAS and cancer, a scoping review of the epidemiologic evidence. Environmental Research, 194, 110690. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.110690 https://pubmed.ncbi.nl.nih.gov/33385391/
- EWG News Roundup (9/27): “Forever Chemicals” in California, Electric Cars Draw Ire of Big Oil and More | Environmental Working Group. (2019, September 27). www.ewg.org. https://www.ewg.org/news-insights/news/ewg-news-roundup-927-forever-chemicals-california-electric-cars-draw-ire-big-oil
Disclaimer
ဒီဘလော့ဂ်ထဲက မိမိရေးသားထားသော အကြောင်းအရာအားလုံး၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အမြင်အာရုံတွေ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေလည်းဖြစ်ပါစေ အားလုံးဟာ သတင်းအချက်အလက် ပေးရန်သာ ရည်ရွယ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘလော့ဂ်အပေါ် ဖော်ပြထားတဲ့ အချက်အလက်/စာကြောင်းများသည် မည်သည့်ရောဂါမျိုးကိုမဆို ရောဂါရှာဖွေသတ်မှတ်ပေးရန်၊ ကုသပေးရန်၊ ကုသဖျောက်ပေးရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားခြင်း မဟုတ်သလို သင့်ကိုယ်ပိုင် ဆရာဝန်/ဆေးပညာရှင်ကပေးနိုင်မည့် ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်အစား လုံးဝမထည့်သတ်မှတ်သင့်ပါ။ Nano Singapore Shop ဖြစ်သမျှလူအားလုံးက သင့်အတွက် ကျန်းမာရေးသို့မဟုတ် အစားအသောက် ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုခု လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုပါက အထူးသဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီးသား ရောဂါအခြေအနေတစ်ခုခုနဲ့ ပတ်သက်လျှင် မလုပ်ဆောင်မီ သင့်ကိုယ်ပိုင် ဆရာဝန်/ဆေးရုံဆရာဝန်နဲ့ အမြဲတမ်း အရင်တိုင်ပင်ခွင့်ယူဖို့ လေးစား အကြံပေးလိုက်ပါတယ်။
