• ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ဖက်များကဲ့သို့ အာဟာရဓာတ်များကို သင့်လျော်စွာ စုပ်ယူလို့ ရအောင် ဝမ်းကျေဖယ်ရှားခြင်း၊ ဝမ်းဓာတ်ပျိုငှက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ အင်ဇိုင်းတွေ ရှိနေရမယ် (1)။
• ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ဆဲလ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေ ကိုအချိုးအစားမှန်အောင် ထိန်းထားပေးဖို့ အင်ဇိုင်းတွေ လုံးဝလိုအပ်တယ် (2)။
• အစားအစာ၊ အရက်သောက်ပစ္စည်းနဲ့ ဆေးလုပ်ငန်းတွေမှာ အင်ဇိုင်းအတွက် လိုအပ်ချက် ပိုမိုတက်လာနေတဲ့အတွက် ၂၀၂၆ တက်ရောက်စဉ် အချိန်မှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်ဇိုင်းဈေးကွက် တန်ဖိုးကို ဒေါ်လာ ၁၀.၅ ဘီလီယန်နီးပါး ထိ တိုးတက်ကြမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတယ် (3)။

တော်တော်လေး မကြာသေးခင်ကစပြီးမှပဲ ဘဝရဲ့ အရေးပါဆုံး အ စိတ်အပိုင်းတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ အင်ဇိုင်း တွေရဲ့ အရေးပါမှုကို ကျွနု်ပ်တို့ သိလာကြတယ်။ အင်ဇိုင်းတွေက ဓါတုတုန့်ပြန်မှုတွေကို လှုံ့ဆော်ပေးတဲ့ ပရိုတင်းပစ္စည်းတွေ ဖြစ်ပြီး အသက်ရှင်နေတဲ့ အရာတွေ ကိုယ်တိုင် လိုအပ်တဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် ကူညီပေးတယ်။ အင်ဇိုင်းတွေကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက သုတေသနလုပ်လို့ ရှိပြီ ဖြစ်သော်လည်း မကြာသေးခင်က နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ သူတို့ရဲ့ အရေးပါမှုနဲ့ အခန်းကဏ္ဍ၊ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ပိုမို နက်လှထင်ရှားစေတဲ့ အသိပညာတွေ မြန်ဆန်စွာ တိုးတက်လာတယ်။ အင်ဇိုင်းတွေကို လေ့လာ သုတေသန လုပ်ခြင်းက လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဘယ်လို အပြန်အလှန် လုပ်ဆောင်ပေးနေသလဲဆိုတဲ့ အလွန် ခက်ခဲ တိကျတဲ့ မေးခွန်းတွေ အချို့ကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မယ့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် သိပ္ပံကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ ဒီဆောင်းပါးထဲမှာတော့ အင်ဇိုင်းတို့ရဲ့ အရေးပါမှု၊ လုပ်ဆောင်ပုံနည်းလမ်းတွေ၊ ကျ 건강အပေါ်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ဖြစ်ပေါ်စေထားတဲ့အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို ရှင်းလင်း ဖော်ပြသွားမယ်။

အင်ဇိုင်းဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်လို လုပ်ဆောင်လဲ?

အင်ဇိုင်းတွေ ဘာကြောင့် ဒီလောက် အရေးကြီးနေတာလဲ? အင်ဇိုင်းတွေက ပရိုတင်းမျိုးအဖြစ် ခွဲဖြတ်နိုင်တဲ့ ကက်တာလစ်တွေ ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တိုင် မဆုံးရှုံးပဲ ဓါတုတုန့်ပြန်မှုတွေကို မြန်ဆန်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးတယ်။ ဘက်တီးရီးယား၊ အမျိုးမျိုးသော အပင်တွေ နှင့် တိရစ္ဆာန်တွေ အပါအဝင် များစွာသော အသက်ရှင်အရာဝတ္ထုတွေအတွင်း အင်ဇိုင်းတွေ ရှိနေပြီး ဗိုင်ယိုလောဂျီလို လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်း လုပ်ဆောင်နေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် အများအပြားအတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံက သူတို့ လုပ်ဆောင်မယ့် မော်လီကျူး (substrate) နဲ့ ကပ်လျက် တပ်ဆင်နေနိုင်ဖို့ ခွဲစိတ်နိုင်ဖို့ ခွင့်ပြုပေးပြီး အဲ့ဒီ မော်လီကျူးကို တုန့်ပြန်မှုရဲ့ နောက်ဆုံး ထုတ်ကုန်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားစေတယ်။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးချင်းစီက အလုပ်တစ်ခုထဲကိုပဲ လုပ်ပေးလေ့ရှိလို့ တိကျမှု အရမ်းလွန်ကဲတယ်။

အင်ဇိုင်းတွေမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ပရိုတင်း အဓိကအစိတ်အပိုင်းနဲ့ ပရိုတင်းမဟုတ်တဲ့ ကျုပ်ဖက်တာ (cofactor) တစ်မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိတယ်။ ကျုပ်ဖက်တာတွေက သံလိုက်အိုင်ယွန် တစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်သလို NADH လို သေးငယ်တဲ့ အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အင်ဇိုင်းနဲ့ အမြဲမပြတ် ချိတ်ဆက် ထားရတဲ့ ပြုစုပစ္စည်းအစုအဖွဲ့ တစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ အင်ဇိုင်းရဲ့ ပရိုတင်း အကြမ်းရိုးက မော်လီကျူး substrate ကိုချိတ်ဆက်ဖို့ အရုပ်သဏ္ဍာန်နဲ့ ချိတ်ဆက်ရာ နေရာတွေ ပေးထားပြီး ကျုပ်ဖက်တာက တုန့်ပြန်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ 에နာဂျီးကို ပေးတယ်။ အဲ့ဒီအတွက် အင်ဇိုင်းတစ်မျိုး လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ ပရိုတင်း အကြမ်းရိုးနဲ့ ကျုပ်ဖက်တာ နှစ်မျိုးလုံး လိုအပ်တယ်။

အင်ဇိုင်းတွေ ဘယ်လို အပြုအမူပြမလဲဆိုတာကို အဓိက သက်ရောက်မှုရှိတဲ့ အချက် နှစ်ချက်ကတော့ –

1. အပူချိန်

2. pH တန်ဖိုး

တုန့်ပြန်မှု သွားရာနှုန်း ကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ အင်ဇိုင်းအမျိုးအမည်နဲ့ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး မြန်နိုင်၊ နေ့နေလျော့နိုင်တယ်။ ဒီကိန်းဂဏန်းနှစ်ခုက အင်ဇိုင်းက အထူးသဖြင့် ဘယ်လောက် သန့်ရှင်း ထိရောက်စေမလဲဆိုတာကို သက်ရောက်စေတယ်။ ဥပမာအနေနဲ့ သာမန်စတားခ်ကို ခွဲပေးတဲ့ ဝမ်းကျေအင်ဇိုင်းတစ်မျိုးက pH 6.8 နဲ့ အပူချိန် ၃၇°C မှာ ပိုနှစ်သတ်ပြီး ပရိုတင်းတွေကို ခွဲပေးတဲ့ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးကတော့ pH 8.0 နဲ့ အပူချိန် ၄၀°C လောက်ကို ပိုနှစ်သတ်တယ်။

အင်ဇိုင်းတွေကို ဘာတွေ သက်ရောက်သလဲ?

အင်ဇိုင်းအရေအတွက်၊ substrate (တုန့်ပြန်မယ့် မော်လီကျူး) အရေအတွက်၊ နိမိတ်နှင့် စိတ်လှုပ်ရှားစေသူ (inhibitors and activators) ရှိ၊ မရှိ စသဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းအရာတွေက အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးချင်းစီရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို သက်ရောက်စေတယ်။ အင်ဇိုင်းတုန့်ပြန်မှု တစ်ခုပြီးမြောက်ဖို့ substrate နဲ့ အင်ဇိုင်း နှစ်မျိုးလုံး လိုအပ်လို့ သူတို့ရဲ့ ဂုဏ်သတ်မှတ်ချက် (concentration) က အရေးကြီးတယ်။ အင်ဇိုင်းဖြစ်ဖြစ် substrate ဖြစ်ဖြစ် တစ်ဖက်ခုန် မြင့်မားသလို မရှိသလောက် နည်းနေရင် တုန့်ပြန်မှုမဖြစ်နိုင်ဘူး။

Inhibitor (တားဆီးပစ္စည်း) တွေက အင်ဇိုင်းရဲ့ active site (လုပ်ဆောင်ရမယ့် နေရာ) နေရာမှာ လာကပ်ပြီး substrate နဲ့ မချိတ်ဆက်လို့ ရအောင် ဆန့်ကျင်တားဆီးပေးတဲ့ မော်လီကျူးတွေ ဖြစ်တယ်။ သူတို့ ဘယ်လိုနည်းလမ်းနဲ့ အင်ဇိုင်းနဲ့ ကပ်မယ် ဆိုတာအပေါ် မူတည်ပြီး 경쟁형 (competitive) ဖြစ်နိုင်သလို non-competitive (မပြိုင်ဆိုင်) ဖြစ်နိုင်တယ်။ Non-competitive inhibitor တွေက အင်ဇိုင်းကို အခြား နေရာမှာ သွင်းသွားပြီး အင်ဇိုင်းရဲ့ အရုပ်သဏ္ဍာန်ကို ပြောင်းလဲသွားစေတယ်၊ ဒါကြောင့် substrate လာကပ်လို့ မရတော့ဘူး။ Competitive inhibitor တွေကတော့ substrate က ဝင်မယ့် နေရာတူတူမှာ လာကပ်ပြီး substrate လုံးဝမဝင်နိုင်အောင် တားဆီးထားတယ်။

အင်ဇိုင်း တစ်မျိုးကို ပိုမို လှုပ်ရှားစေချင်ရင် activator (လှုံ့ဆော်ပစ္စည်း) လို့ခေါ်တဲ့ မော်လီကျူးတွေ active site မှာ လာကပ်တယ်။ သူတို့က substrate နဲ့ တည်နေရာတူတူမှာ လာကပ်နိုင်သလို substrate ကို တည်မြဲအောင် ထိန်းထားပေးပြီး အင်ဇိုင်းနဲ့ ပိုနီးစပ်တဲ့ ချိတ်ဆက်တန်ခိုးတိုးစေတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အင်ဇိုင်းရဲ့ အခြားနေရာမှာ ကပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲသွားစေကာ လှုပ်ရှားမှုကို တိုးစေတယ်။

အင်ဇိုင်း အမျိုးအစားများနဲ့ သူတို့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ

အင်ဇိုင်းတွေက အသက်ရှင်နေတဲ့ အရာတွေ အတွင်း ဓါတုတုန့်ပြန်မှုတွေကို ကူညီပေးတဲ့ ပရိုတင်းတွေ ဖြစ်တယ်။ အင်ဇိုင်းတွေအမျိုးအစား တော်တော်များများ ရှိပြီး တစ်မျိုးချင်းစီမှာ သီးခြား လုပ်ငန်းတာဝန် တစ်ခုစီ ရှိတယ်။ အောက်ပါအတိုင်း သာမန် တွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ အင်ဇိုင်း အမျိုးအစားတွေနဲ့ သူတို့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေရှိတယ် –

1. Amylase – ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်တွေကို ရိုးရှင်းတဲ့ ဆားချို သို့ ခွဲခြမ်းပေးတယ်။
2. Protease – ပရိုတင်းတွေကို အမိုင်နိုအက်ဆစ်တွေ အဖြစ် ခွဲခြမ်းပေးတယ်။
3. Lipase – ဖက် (လိပ်ပစ္စည်း) တွေကို ဖက်အက်ဆစ်နဲ့ glycerol အဖြစ် ခွဲပေးတယ်။
4. Cellulase – အပင် ဆဲလ်နံရံ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်တဲ့ cellulose ကို ခွဲပေးတယ်။
5. Lactase – နို့ထဲမှာ တွေ့ရတဲ့ ဆားချိုမျိုး Lactose ကို ခွဲပေးတယ်။
6. Catalase – hydrogen peroxide ကို ရေနဲ့ အောက်စီဂျင်အဖြစ် ခွဲပေးတယ်။
7. Trypsin – ပရိုတင်းတွေကို ပိုသေးငယ်တဲ့ peptide တွေအဖြစ် ခွဲပေးတယ်။
8. Pepsin – အစာအိမ်အတွင်း ပရိုတင်းတွေကို ခွဲပေးတယ်။
9. Chymotrypsin – ပရိုတင်းတွေကို ပိုသေးငယ်တဲ့ peptide တွေအဖြစ် ခွဲပေးတယ်။
10. DNA polymerase – ဆဲလ်ခွဲရာ အချိန်မှာ DNA မျိုးပွားရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို ကူညီပေးတယ်။
11. RNA polymerase – DNA ကို RNA အဖြစ် ကူးပြောင်းရေးသားရာမှာ ကူညီပေးတယ်။
12. ATP synthase – ဆဲလ်တွေအတွက် ပင်မ စွမ်းအင်သိုလှောင် ပစ္စည်း ATP ကို ထုတ်လုပ်ရာမှာ ကူညီပေးတယ်။
13. Phosphatase – မော်လီကျူးတွေအပေါ်က phosphate အုပ်စုတွေကို ဖယ်ရှားပေးတယ်။
14. Kinase – မော်လီကျူးတွေအပေါ်ကို phosphate အုပ်စုတွေ ထပ်ဖြည့် ပေးတယ်။
15. Acetylcholinesterase – စူးရှနာရီ ကူးလွှဲပစ္စည်း acetylcholine ကို ခွဲပေးတယ်။
16. Hexokinase – glycolysis တုန့်ပြန်မှုအဆင့် ပထမဆုံးမှာ glucose ကို phosphate အုပ်စုနဲ့ ပေါင်းစပ်ပေးတယ်။
17. Dehydrogenase – မက်တာဘောလစ် တုန့်ပြန်မှုတွေ အတွင်း substrate တွေပေါ်က hydrogen အတုတွေကို ဖယ်ရှားပေးတယ်။
18. Isomerase – မော်လီကျူး တစ်ခုအတွင်း ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ သံစောင်းချိတ်ဆက်မှုတွေကို ပြန်လည် ပြင်ဆင်ချိန်ညှိပေးတယ်။
19. Peptidase – peptide တွေကို အမိုင်နိုအက်ဆစ်အဖြစ် ခွဲပေးတယ်။
20. Carboxylase – substrate တစ်ခုကို ကာဘွန်ဒါအောက်ဆိုက် (carbon dioxide) ထပ်ဖြည့်ပေးတယ်။
21. Decarboxylase – substrate မှာ ရှိတဲ့ ကာဘွန်ဒါအောက်ဆိုက် ကို ဖယ်ရှားပေးတယ်။
22. Aldolase – မော်လီကျူးတစ်ခုကို သေးငယ်တဲ့ မော်လီကျူး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲပေးတဲ့ တုန့်ပြန်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးတယ်။
23. Phospholipase – ဆဲလ် အထုပ်အကာ cell membrane အတွက် အရေးကြီးတဲ့ phospholipid တွေကို ခွဲပေးတယ်။
24. Polymerase – ပရိုတင်းနဲ့ nucleic acid တွေလို မော်လီကျူးရှည်လေး စည်းရုံးမှုတွေကို ဖွဲ့စည်းပေးတဲ့ တုန့်ပြန်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးတယ်။

ဝမ်းကျေဖယ်ရှားခြင်း၊ DNA မျိုးပွားရေး၊ စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်ရေး စတဲ့ ဗိုင်ယိုလောဂျီလုပ်ငန်းစဉ် အများစုမှာ အင်ဇိုင်းတွေ အလွန်အရေးကြီးတယ်။ တုန့်ပြန်မှု တစ်ခုချင်းစီ ဖြစ်ပေါ်စေဖို့ လိုအပ်တဲ့ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးချင်းစီ ရှိနေတယ်။ ဥပမာ အနေနဲ့ amylase က ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်တွေကို ခန္ဓာကိုယ်မှာ လောင်စာ အဖြစ် သုံးစွဲနိုင်မယ့် ရိုးရှင်းတဲ့ ဆားချိုတွေ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးတယ်။ Protease က ပရိုတင်းတွေကို အမိုင်နိုအက်ဆစ်တွေအဖြစ် ခွဲခြမ်းပေးပြီး အဲ့ဒီအမိုင်နိုအက်ဆစ်တွေကို ပြန်လည် ပရိုတင်းအသစ်တွေ လုပ်ဖို့ ဖြစ်စေ၊ စွမ်းအင် အသုံးချဖို့ ဖြစ်စေ သုံးနိုင်တယ်။ Lipase က ဖက်တွေကို glycerol နဲ့ ဖက်အက်ဆစ်တွေ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပြီး လောင်စာအဖြစ် သုံးစွဲပါစေ၊ ဆဲလ်အကာအကွယ် ဖွဲ့စည်းရေးမှာ သုံးစွဲပါစေ အသုံးဝင်စေတယ်။ DNA polymerase က ဆဲလ်ခွဲရာအချိန် DNA ကို မှန်ကန်စွာ မျိုးပွားအောင် ကူညီပေးလို့ မျိုးရိုးဗီဇတွေ မျိုးဆက်သစ် ဆဲလ်တွေ ထံ ရောက်ရှိနေပေးနိုင်တယ်။ ATP synthase ကတော့ ဆဲလ်တွေအတွက် ပင်မ စွမ်းအင်အသုံးအနှုန်း ဖြစ်တဲ့ ATP ကို ထုတ်လုပ်ပေးတဲ့ အင်ဇိုင်းဖြစ်တယ်။ အင်ဇိုင်းတွေ မရှိဘူးဆိုရင် တုန့်ပြန်မှု အမျိုးအစား များစွာဟာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် အလွန် ကြန့္ကြာသလို နှေးကွေးသွားမယ်။

လူ့ကျန်းမာရေးအတွက် အင်ဇိုင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးများ

အင်ဇိုင်းတွေက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဓါတုဗေဒ တုန့်ပြန်မှု အများအပြားမှာ ပါဝင်နေလို့ ကျန်းမာလှုပ်ရှားရေးကို ထိန်းသိမ်းဖို့ အလွန်အရေးကြီးတယ်။ အင်ဇိုင်းတွေရဲ့ အကျိုးကျေးဇူး အချို့က –

• ဝမ်းကျေစနစ်မှာ အစားအစာတွေကို ခန္ဓာကိုယ် စုပ်ယူနိုင်မယ့် သေးငယ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေ အဖြစ် ခွဲခြမ်းပေးခြင်း။
• ကိုယ်ခံအားစနစ်မှာ အန္တရာယ်ဖြစ်စေမယ့် မော်လီကျူး တွေကို ခွဲဖျက်ပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ခိန်းချောင်းရောဂါတွေ ကာကွယ်ပေးခြင်း။
• ဆေးဝါး၊ ဟော်မုန်းတွေ၊ ဗီတာမင်တွေကို မက်တာဘောလိုက် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်း။
• ဆဲလ်နဲ့ အကြောအလျှာတွေ ပြန်လည်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍ အလွန်ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခြင်း။

အင်ဇိုင်းတွေက ရောဂါအမျိုးအစား အချို့ကို ကုသဖို့လည်း အသုံးဝင်နိုင်တယ်။ ဥပမာ –

• နို့ချိုမကြိုက်တတ်မှု (lactose intolerance)၊ celiac ရောဂါ၊ ဝမ်းပူခြင်း (irritable bowel syndrome) စတဲ့ ဝမ်းကျေစနစ် ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေအတွက် အင်ဇိုင်း ဆေးဝါးတွေ အသုံးပြုပါတယ်။
• အင်ဇိုင်းတွေက သွေးကြောနှလုံးရောဂါအတွက် ကူညီနိုင်တယ်၊ အကြောင်းက သူတို့က သွေးထဲမှာရှိတဲ့ ကိုလက်စထရော နဲ့ အခြား လိပ်ပစ္စည်းတွေကို ခွဲပျက်ပေးလို့ ဖြစ်တယ်။
• အင်ဇိုင်းတွေကို အရေပြားရောဂါ အမျိုးမျိုးဖြစ်တဲ့ အက်နှေး၊ အိတ်ဇီမာ၊ psoriasis စတဲ့ အရေပြား ပြဿနာတွေ ကုသရာမှာ အသုံးပြုနိုင်တယ်။

စုစုပေါင်းအားဖြင့် အင်ဇိုင်းတွေက ခန္ဓာကိုယ် မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ လုံးဝလိုအပ်တဲ့အတွက် ကောင်းမွန်တဲ့ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် လိုအပ်ချက်အရမ်းကြီးတယ်။ သူတို့ဟာ မော်လီကျူးတွေကို ခွဲပေးနိုင်လို့ ယနေ့ခေတ် ဆေးဘက်ပညာမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရောဂါနှင့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာ အမျိုးမျိုးကို ကူညီ ကုသနိုင်စေတယ်။

အင်ဇိုင်း လှုပ်ရှားမှုကို ဘယ်လို မြှင့်တင်ရမလဲ?

အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို တိုးမြှင့်ပေးနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ တော်တော်များများ ရှိတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ အင်ဇိုင်းရဲ့ အသင့်တော်ဆုံး အပူချိန်နဲ့ pH တန်ဖိုးတွေ ဖြစ်တယ်။ အစောပိုင်းမှာ ပြောခဲ့သလို အင်ဇိုင်းတွေအတိုင်းတိုင်းမှာ ကိုယ်ပိုင် အသင့်တော်ဆုံး အပူချိန်နဲ့ pH အတိုင်းအတာ ရှိပြီး အဲ့ဒီအတိုင်းအတာ အပြင်ဘက်မှာ အလုပ်မဖြစ်နိုင်ဘူး။ တုန့်ပြန်မှု ဖြစ်ဖို့ အင်ဇိုင်း concentration နဲ့ substrate concentration နှစ်မျိုးလုံးလည်း လုံလောက်အောင် ရှိဖို့လိုတယ်။ နိမိတ်ပစ္စည်း (inhibitor) နဲ့ လှုံ့ဆော်ပစ္စည်း (activator) တွေကလည်း အင်ဇိုင်း လှုပ်ရှားမှုကို ပြောင်းလဲစေနိုင်လို့ ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမယ်။

အင်ဇိုင်းတွေ အကြောင်း သိပ်မသိကြသေးတဲ့ အချက်များ

ရာစုနှစ် ပေါင်းများစွာ သုတေသန လုပ်ဆောင်ပြီး သော်လည်း အင်ဇိုင်းတွေရဲ့ အရေးပါမှုနဲ့ အခန်းကဏ္ဍ အကြောင်း မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ မေးခွန်း အများကြီး ကျန်ရှိနေလဲ ရှိတုန်းပဲ။ ထိုမဖြေရှင်းရသေးတဲ့ မေးခွန်းတွေထဲက –

• အင်ဇိုင်းအချို့ ဘာကြောင့် အခြားအင်ဇိုင်းတွေထက် ပိုထိရောက်လဲ။
• အင်ဇိုင်းအချို့ ဘာကြောင့် cofactor လိုအပ်သေးတယ်၊ အချို့က ဘာလို့ မလိုအပ်ဘူးလဲ။
• အင်ဇိုင်းအချို့ ဘာကြောင့် သူတို့ လုပ်ဆောင်ရာမှာ သတ္တုအိုင်ယွန်တွေ လိုအပ်လဲ။

ထို့အပြင် ရောဂါဖြစ်စေရေး၊ အသက်အိုမင်းလာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အင်ဇိုင်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ၊ ပတ်ဝန်းကျင်အထက် သူတို့ သက်ရောက်မှုတွေပါ အများကြီး မသိရသေးပါဘူး။

အင်ဇိုင်းအားလုံးဟာ ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိနေကြတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာလည်း သတိပြုရန် လိုအပ်တယ် – အချို့က တောင် ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်တယ်။ ဥပမာ –

• အင်ဇိုင်းအချို့ကို အလွန်အကျွံ စားသောက်မိရင် အဆိပ်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး သေနတ်/အဆိပ်အဖြစ် သုံးစွဲနိုင်တယ်။
• အင်ဇိုင်းအချို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်ထဲ ဗစ်ဇယာဆေးတွေကို ခွဲပျက်ဖို့ သုံးစွဲရာမှာ အားလုံး လုံးဝအန္တရာယ်ကင်းလား ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး – အချို့က ဗစ်ဇယာ ကပ်ရောဂါတွေကို လေထဲနဲ့ ရေထဲ ထုတ်လွှတ်သွားကာ प्रदूषण ဖြစ်စေနိုင်တယ်။
• အင်ဇိုင်းအချို့်ဟာ အစားအစာထဲ ရှိတဲ့ ပရိုတင်းတွေကို ခွဲဖျက်ပေမယ့် အအာဟာရတန်ဖိုး လျော့နည်းသွားစေစေနိုင်တယ်။

မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ မေးခွန်းတွေလည်း ရှိတယ်၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အချက်တွေကိုလည်း တွေ့ရတယ်ဆိုပေမယ့် အင်ဇိုင်းတွေက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာပဲ မဟုတ်ဘဲ စက်မှုပစ္စည်းနဲ့ သိပ္ပံ လျှောက်လှမ်းမှု အမျိုးမျိုးမှာ ထားရှိသတ်မှတ်ထားတဲ့ အခန်းကဏ္ဍ အလွန် အရေးကြီးနေဆဲ ဖြစ်တယ်။ သူတို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍနဲ့ အကျိုးကျေးဇူး၊ ဖြစ်နိုင်ချေ အန္တရာယ်တွေကို လုံးဝ နားလည်အောင် သိဖို့ သုတေသန ပိုပြီး ပြုလုပ်သွားရမယ်။

နှုတ်ချုပ်ချက်

သတ်မှတ်ချုပ်ဆိုရရင် အင်ဇိုင်းတွေက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ဓါတုဗေဒ လုပ်ငန်းစဉ် များစွာအတွက် အရေးကြီးသလို ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ဖို့အတွက်လည်း အဓိက ပါဝင်မှု ရှိနေတယ်။ သူတို့က ပရိုတင်းတွေဖြစ်ပြီး ကိုယ်တိုင် မသက်ရောက်ပဲ ဓါတု တုန့်ပြန်မှုတွေကို မြန်ဆန်စေတဲ့ ကက်တာလစ် အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးတယ်။ pH တန်ဖိုး သတ်မှတ်ထားမှုတွေ၊ အင်ဇိုင်းနဲ့ substrate ဂုဏ်သတ်မှတ်ချက်တွေ၊ အသင့်တော်ဆုံး အပူချိန်တွေ လိုအပ်သလို နိမိတ်ပစ္စည်း (inhibitor) နဲ့ လှုံ့ဆော်ပစ္စည်း (activator) တွေရဲ့ သက်ရောက်မှုကိုလည်း မှီခိုနေရတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဓိပ္ပါယ်နဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်အကြောင်း အခုထိ မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ မေးခွန်းတွေ အများအပြားကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်တယ်။ အင်ဇိုင်းတွေကို လေ့လာတဲ့ သိပ္ပံကဏ္ဍဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဘယ်လို အပြန်အလှန် လုပ်ဆောင်နေလဲဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ထူးထူးခြားခြား မေးခွန်းတွေ အများအပြားကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မယ့် စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်၊ အလွန်လှုပ်ရှားနက်ရှိုင်းနေတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုပါ။ ဒီဆောင်းပါးကြောင့် အင်ဇိုင်းတွေ အကျိုးကျေးဇူးနဲ့ သူတို့ရဲ့ အရေးပါမှုအကြောင်း သင့်မှာ ရှိခဲ့ရမယ့် မရှင်းလင်းသေးတဲ့ အချက်အလက်တွေကို နည်းနည်းကြား ရှင်းလင်းစေဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ဖတ်ရှုပေးသလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဆောင်းပါးဖတ်ရတာ ကြိုက်နှစ်သတ်ရင် ဒီဆက်စပ်ဆောင်းပါးလည်း ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ် – သင် သိထားသင့်တဲ့ ဝမ်းကျေရည်လက် အင်ဇိုင်း အကျိုးကျေးဇူး ၁၂ ချက်

သင့်အစားအစာမှာ ဝမ်းကျေ အင်ဇိုင်း ဆေးဖြည့် လိုချင်ရင် Nano Singapore Shopကို စဉ်းစားကြည့်ရအောင်! Digestive Wellness Formula က သင့် အာဟာရ လိုအပ်ချက်တွေ ပြည့်မီဖို့နဲ့ ပါတ်သက်လာမယ့် ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးတွေကို ခံစားနို်င်ဖို့ ကူညီပေးနိုင်မယ့် လူကြိုက်များတဲ့ ရွေးချယ်စရာ တစ်ခုပါ။

ကိုးကားချက်များ

1. Toldrá, F., & Reig, M. (2018). Enzymes in food and nutrition: Overview. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 66(12), 2720-2722. doi: 10.1021/acs.jafc.8b00628 https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.jafc.8b00628
2. Stryer, L., Berg, J. M., & Tymoczko, J. L. (2002). Biochemistry (5th ed.). New York: W.H. Freeman. Chapter 8, Enzymes: Basic Concepts and Kinetics. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21154/
3. Allied Market Research. (2019). Enzymes Market by Type (Proteases, Lipases, Carbohydrases, Polymerases & Nucleases, and Others), Application (Food & Beverages, Detergents, Animal Feed, Textile, Paper & Pulp, Nutraceutical, Personal Care & Cosmetics, Wastewater, and Others), and Source (Microorganisms, Plants, and Animals): Global Opportunity Analysis and Industry Forecast, 2019–2026. Retrieved from https://www.alliedmarketresearch.com/enzymes-market

သတိပေးချက်

ဒီ ဘလော့ဂ်ထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ အကြောင်းအရာအားလုံး၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အမြင်တွေ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက် အားလုံးဟာ သတင်းအချက်အလက်ပေးလိုမှု ရည်ရွယ်ချက် သာ ရှိတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘလော့ဂ်ထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ အချက်အလက်/ကြေညာချက်တွေဟာ မည်သည့် ရောဂါမဆို ရောဂါကူးစက်မှုကို ခွဲခြား ကြေညာပေးရန်၊ ကုသရန်၊ ပြန်လည်သက်သာစေဖို့ သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မဟုတ်ပါဘူး။ သင်ကိုယ်တိုင် ရဲ့ ဆရာဝန်/ဆေးပညာရှင် က ပေးနိုင်မယ့် ကျန်းမာရေးနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်အတွက် အစားထိုး ထားသင့်တဲ့ အရာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ Nano Singapore Shop မှ ကျွန်တော်တို့ကတော့ သင့် အကျန်းမာရေး၊ အာဟာရ စနစ်တွေကို ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ စဉ်းစားနေသလို လုံးဝအရေးကြီးတဲ့ ရောဂါ သတ်မှတ်ချက် တစ်ခုခုနဲ့ သက်ဆိုင်နေတဲ့ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှု အစုံအလင်လုပ်မယ်ဆိုရင် အခါအားလျော်စွာ ဆရာဝန်နဲ့ အရင် ဆွေးနွေးဖို့ အားပေးလိုက်ပါတယ်။